Halk Sağlığı Uzmanlarında Sessiz İstifa Tutumu ve İlişkili Faktörler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Burak Kurt
Danışman: Cemal Koçak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda iş hayatında artan beklentiler, baskılar ve değer görmeme hissinin sonucu olarak çalışanlar sessiz istifa tutumu göstermeye başlamıştır. İş-yaşam dengesini yeniden kurmak ve ruh sağlığını koruma çabasının ürünü olan bu tutum, işe devam ederken mümkün olan en az çabayı göstermek, ekstra zaman ve enerji harcamayı reddetmek, yeni işlere gönüllü olmamakla karakterizedir. Sessiz istifa tutumu sağlık çalışanlarında yaygın olarak bildirilmiş olup, halk sağlığı uzmanları iş tanımı olmaması, joker eleman olarak görülmek ve yeterli yetkinin olmaması gibi durumlar nedeniyle tükenmişlik yaşamaktadır. Bu araştırma, sahada çalışan halk sağlığı uzmanlarında sessiz istifa tutumunu değerlendirmek ve ilişkili olabilecek etmenleri saptamak amacıyla yapılmıştır. Araştırma kesitsel tipte olup Ağustos-Eylül 2024 tarihleri arasında, çevrimiçi olarak Türkiye genelinde bulunan 241 halk sağlığı uzmanıyla yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak "Sosyo-demografik Bilgi Formu" ve "Sessiz İstifa Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Analizler SPSS 30 programı aracılığıyla yapılmış olup anlamlılık düzeyi p<0,05 alınmıştır. Araştırmanın yürütülebilmesi için Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu'ndan 02.05.2024 tarihli İ04-328-24 sayılı izin alınmıştır. Sessiz İstifa Tutum Ölçeği'nin kullanımı için geliştirici kişilerden e-posta ile izin alınmıştır. Katılımcılar, araştırma konusu hakkında bilgilendirilmiş ve araştırmaya katılmayı kabul edenlerin aydınlatılmış onamları alınmıştır. Katılımcıların %68'i kadın, ortalama yaşı 37,7±6,1, %72,6'sı evli ve %20,3'ü kronik hastalık, %7,9'u psikiyatrik hastalık sahibiydi. Toplam hekimlik süresi ortalaması 12,7±6,1 yıl, toplam halk sağlığı uzmanı olarak çalışma süresi ortalaması 5,4±4,8 yıldı. %34,5'i branş değiştirme isteği duyuyor, %21,6'sı uzmanlık eğitiminin sahayla uyumlu olduğunu düşünüyor, %18,2'si Türkiye'de halk sağlığının geleceğini çok umutlu veya umutlu olarak görüyor, %38,2'si bulunduğu ilden tayin istemeyi ve %27,8'i istifa etmeyi düşünüyordu. Tek değişkenli analizlerde, Sessiz İstifa Tutum Ölçeği boyutları ve toplam puanı ile 40 yaş ve üzerinde bulunmak, boşanmış olmak/eşi vefat etmiş olmak, kronik hastalık veya psikiyatrik hastalık sahibi olmak, 15 yıl ve üzeri hekimlik yapmak, 7 yıl ve üzeri halk sağlığı uzmanı olarak çalışmak, uç birimlerde (ilçe sağlık müdürlüğü ve bağlı birimleri) çalışmak, idari görevi bulunmamak, COVID-19 pandemisinde çalışmak, yurtdışı kariyer düşünmek, TUS'ta ilk kazanılan bölümün halk sağlığı olmaması, halk sağlığını isteyerek seçmemek, tıp tercihinden memnun olmamak, branş değiştirme isteğinde bulunmak, uzmanlık eğitiminin sahayla uyumsuz olduğunu düşünmek, Türkiye'de halk sağlığının geleceğini umutsuz görmek, bulunduğu ilden tayin istemeyi düşünmek, istifa etmeyi düşünmek anlamlı şekilde ilişkili bulunmuştur. Çok değişkenli analizde, Sessiz İstifa Tutum Ölçeği toplam puanı açısından; 40 yaş ve üzerinde bulunmak (6,14 kat riskli), idari görevi bulunmamak (6,73 kat riskli), uzmanlık eğitiminin sahayla uyumsuz olduğunu düşünmek (4,17 kat riskli), Türkiye'de halk sağlığının geleceğini umutsuz görmek (9,56 kat riskli), bulunduğu ilden tayin istemeyi düşünmek (2,98 kat riskli), istifa etmeyi düşünmek (2,76 kat riskli) ilişkili bulunmuştur. Sessiz istifa sürecini etkin yönetmek ve bu tutumla başa çıkabilmek sorunun kaynağına odaklanmayı gerektirir. Halk sağlığı uzmanlarının mesleki tanımlarına uygun koşullarda görev yapmaları ve kurumun bir parçası olarak hissetmeleri sağlanmalı, adil çalışma koşulları sunulmalı, yönetim kadrolarında yer almaları önceliklendirilmeli, aktif görevler verilerek motivasyonları yüksek tutulmalıdır. Bu şekilde sessiz istifa tutumu gösterme riski azalacak, daha sağlıklı bir çalışma ortamı sağlanacak ve hem kişisel hem toplumsal sağlık düzeyi olumlu yönde etkilenecektir.