Türk İslam Edebiyatı'nın kavramsal analizi: Kapsam, sınırlar ve tartışmalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NESRİN AYDIN SATAR
Danışman: Zülfikar Güngör
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türk İslam Edebiyatı, ilahiyat fakültelerinde, Türklerin sahiplendiği dinî-edebî birikimi akademik bir araştırma ve inceleme malzemesi olarak işleyen bir anabilim ve bilim dalıdır. Dahası aynı fakültelerde, söz konusu birikimi metinler, kişiler ve konular üzerinden aktaran bir dersin de ismi olan Türk İslam Edebiyatı, edebiyat tarihlerinde ve genel Türk edebiyatı tasnifi üzerine yapılan teorik çalışmalarda, birçok farklı isimle ifade edilmektedir. İslami Türk edebiyatı, İslami edebiyat, Ümmet Çağı Türk edebiyatı, Dinî-Tasavvufî Türk Edebiyatı gibi başlıklar, tıpkı Türk İslam Edebiyatı'nda olduğu gibi, en temelde aynı kronolojik sınırlar içinde üretilen dinî-edebî birikimi ve bu birikimi kuran tarihî, sosyal, kültürel koşulları sahiplenir. Dolayısıyla, odaklandıkları araştırma evreni aynı olmasına rağmen bu isimlendirmelerin tümü, ilgili dinî-edebî birikim üzerine düşünürken oldukça kapsamlı, kronolojik, coğrafi, dilbilimsel, ırki, edebî sınırları belirsiz bir malzeme yekûnu üzerine konuşmak zorundadır. Bu durum ise, en nihayetinde Türk İslam Edebiyatı üzerine yeniden düşünmeyi ve böylece alana dair teorik zeminin kurulmasını elzem hâle getirmektedir. Bu tezde, yukarıda bahsedilen sorunlardan yola çıkılarak; kavramsal analiz ve karşılaştırmalar yapılmış, Türk İslam Edebiyatı'nın genel Türk edebiyatı ve ilahiyat kurumları içindeki tasnifi üzerine yeniden düşünülmüştür. Bunu yaparken, öncelikle ilgili edebî saha üzerine yazılan ders kitapları ve akademik bir alan olarak Türk İslam Edebiyatı içinde, bu alana dair kaleme alınan lisansüstü tezleri incelenmiştir. Böylelikle, söz konusu sahanın hâlihazırdaki genel geçer tanımı ve bu tanımı kuran kronolojik, coğrafi, dilbilimsel, kültürel, edebî ve siyasi faktörleri belirlenmiştir. Sonrasında, alanın sahiplendiği dinî-edebî birikimin sınırlarını tayin edebilmek için, bu alanı kuran Türk, İslam ve edebiyat kavramlarının manalarına, birbirleri ile kurdukları ilişkilere, bu mefhumları kuran arka plana disiplinlerarası bir tutumla değinilmiştir. Sonuçta bu tezde, Türk İslam Edebiyatı'nın kapsamlı bir analizini yaparak onu hem modern Türk edebiyatı hem de genel Türk edebiyatı tarihi içinde anlamlandırmaya ve anlamaya odaklanılmıştır.