Anne-babaların öz-yeterlik inançları ile çocuklarının problem davranışlarına yönelik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİMDE PSİKOLOJİK HİZMETLER ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZNUR ÇABUK BAYAM
Danışman: SERAP NAZLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, anne-babaların öz-yeterlik inançları ile çocuklarının problem davranışlarına yönelik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Anne-baba öz-yeterliği inancı ebeveynlerin çocuklarına yönelik karar, tutum ve eylemlerinde önemli sayılabilecek bir değişkendir. Araştırmada araştırma grubunda yer alan anne ve babaların öz-yeterlik inanç düzeylerinin belirlenmesi ve öz-yeterlik inançları ile çocuklarının problem davranışlarına yönelik olarak problem davranışlarından rahatsızlık duyma, problem davranışlara yönelik nedensel faktörler ile problem davranışlar ile başa çıkma düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki bulunup bulunmadığının incelenmesi hedeflenmiştir.Araştırma, İhsan Doğramacı Vakfı Özel Bilkent İlköğretim Okulu velileri üzerinde yürütülmüştür. Araştrmaya katılan 298 anne ve baba (140 anne ve 158 baba), anne-baba öz-yeterliği inançları ile ilgili olarak ?Ana-Babalık Yetkinliği Ölçeği?, çocuklarının problem davarnışlarına yönelik algıları ile ilgili olarak da ?Problem Davranış Ölçeği-Anne-Baba Formu-Rahatsız Edici Davranışlar?, ?Problem Davranış Ölçeği-Anne-Baba Formu-Nedensel Faktörler? ile ?Problem Davranış Ölçeği-Anne-Baba Formu-Başa Çıkma? ölçeklerini içeren ?Problem Davranış Ölçeği-Anne-Baba Formu?nu doldurmuşlardır.Çalışma, anne-babaların öz-yeterlik inançlarının çocuklarının davranış problemlerine yönelik algılarının bazı değişkenler açısından incelenmesine yönelik olarak ilişkisel tarama modeli ile yapılmıştır. Anne ve babaların yetkinlik ölçeğinden aldıkları puan ortalamalarının, ölçeğin beklenen ortalama değerinden anlamlı olarak farklı olup olmadığını test etmek için, anne ve babalar için ayrı ayrı tek örneklem t-testi uygulanmıştır. Ana?Babalık Yetkinliği Ölçeği'nden elde edilen puan ortalamalarının, ilişkisiz iki grup olan anne ve babalar arasında anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini incelemek amacıyla veriler üzerinde ilişkisiz gruplar t-testi uygulanmıştır. Ana?Babalık Yetkinliği Ölçeği'nden elde edilen puanlar ile problem davranış ölçeği?rahatsızlık derecesi, nedensel faktörler ve başa çıkma puanları arasında anlamlı bir ilişkinin varlığını araştırmak için de Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayıları hesaplanmıştır.Çalışmada anne ve babaların yüksek düzeyde öz-yeterlik inancına sahip olduğu görülmüştür. Ayrıca annelerin öz-yeterlik inancı ile babaların öz-yeterlik inancı arasındaki fark anlamlı bulunmuştur. Araştırma bulguları annelerin öz-yeterlik inancının babaların öz-yeterlik inancından yüksek olduğunu göstermektedir. Araştırmada anne-babaların öz-yeterlik inançları ile çocuklarının problem davranışlarını algılamaları arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma sonucunda, anne-babaların öz-yeterlik inançları ile çocuklarının problem davranışlarından rahatsızlık duyma, problem davranışlara yönelik nedensel faktörler ve problem davranışlarla başa çıkma boyutlarında anlamlı ilişki bulunamamıştır.Son olarak anne-babaların etkili anababalık yapabilme ve eğitime aktif katılımları ile çocuklarının problem davranışlarını algılamaları arasında anlamlı bir ilişki bulunup bulunmadığına bakılmıştır. Elde edilen bulgular hem anne hem de babaların etkili anabalık yapabilmeleri ile çocuklarında görülen engellenmeye tahammülsüzlük davranışı ve çocuklarının problem davranışları ile olumsuz başa çıkma yöntemleri arasında ters ve anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermiştir. Ayrıca babaların etkili anababalık yapabilmeleri ile çocuklarının problem davranışlarıyla önleyici başa çıkmaları arasında olduğu gibi eğitime aktif karılımları ile çocuklarının engellenmeye tahammülsüzlük davranışları arasında anlamlı ve ters bir ilişki bulunmuştur.Elde edilen bulgular alan yazın doğrultusunda yorumlanmış ve bulgulara yönelik öneriler belirtilmiştir. Araştırma bulgularının anne ve babalarla gerçekleştirilecek olan psikoloik danışma ve rehberlik çalışmalarının planlanmasında ve uygulanmasında destek sağlayacağına, bununla birlikte anne-baba öz-yeterlik inancına yönelik olarak yapılacak farklı çalışmalara ışık tutacağına inanılmaktadır.Anahtar Sözcükler: Anne-baba öz-yeterliği; öz-yeterlik; anne-babalık; etkili anne-babalık; problem davranışlar.