Yezid bin Abdülmelik ve dönemi (IX. Emevi halifesi)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: M. AKİF FİDAN
Danışman: İRFAN AYCAN
Özet:113 ÖZET Yezid b. Abdülmelik, Ömer b. Abdülaziz'in ölümü üzerine 25 Recep 101/9 Şubat 720'de dokuzuncu Emevî Halifesi unvanıyla devlet başkanı olmuştur. Oyuna, eğlenceye, nefsine düşkün bir karektere sahip olan Yezid, bu uğurda büyük miktarlar para harcamış, müsrif davranmıştır. Bu gidişatından rahatsız olan kardeşi Mesleme, onu bulunduğu makama uygun davranmadığı ve devlet işleriyle yeterince ilgilenmediği için uyarmıştır. Yaklaşık dört yıllık hilafet süresi içerisinde çeşitli iç karışıklıklar yaşanmıştır. Temelinde Kayslı-Kelbli mücadelesi bulunan Yezid b. Mühelleb isyanı ve Yezid'i Halife olarak görmek istemeyen Haricîlerin isyanları, bu iç karışıklıkların başında gelmektedir. Ömer'in barışçı ve adaletli tavrıyla nisbeten sakinleşen çeşitli muhalefet grupları, Yezid'in, uygulamalarıyla yeniden siyasî alanda kendini göstermeye başlamış. Haricîler bunun bir örneği olurken, katı Kayslılığı ile bilinen Ömer b. Hubeyre'yi Irak'a Vali yapması ve onun oradaki Kayslı yanlısı uygulamaları bunun başka bir örneğini oluşturmuştur. Yezid gerek Mühellebiler ailesinin siyasi alandan silinmesiyle, gerekse Irak Valisinin uygulamalarıyla, küllen-meye başlamış köklü bir çekişme olan Kayslı-Kelbli (Yemenli-Murdarlı yada Güneyli Araplar-Kuzeyli Araplar) çekişmesinin de yeniden alevlenmesine neden olmuştur. Daha önceki dönemde uygulamaya konulan vergi politikasını da tamamen değiştirmiş ve mevali dediğimiz Arap olmayan Müslümanlardan yeniden vergi almaya başlamıştır. Bu uygulama Yezid'in Kuzey Afrika Valisi'nin Berberîlerce katledilmesinin nedenleri arasındadır.114 Yezid uyguladığı bu iç politikalarıyla ve veliaht tayin ettiği oğlu Velid'in kötü yönetimiyle Emevîlerin çöküşünde de etkili olmuştur. İster iç karışıklıklar nedeniyle, isterse Yezid'in devlet yönetiminde sergilediği ilgisiz tutum nedeniyle olsun dışarıda da önemli bir fetih gerçekleştirilememiştir. Ancak bu dönemin en çetin mücadelelerinin geçtiği Hazar cephesinde, tecrübeli komutan Cerrah sayesinde nispî bazı başarılar kazanılmıştır. Bizans ve Endülüs cephelerinde ise bu dönemde kayda değer önemli bir gelişme görülmemektedir.