Bronşektazide mortaliteye etkili faktörler; faced skorlaması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BERAT BAŞDEMİR
Danışman: Öznur Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bronşektazi, bronş ve bronşiyol duvarlarının elastik doku ve kas yapılarının harabiyeti sonucunda gelişen anormal ve kalıcı dilatasyonu ile karakterize kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Bronşiyal hava yollarının kalıcı genişlemesi ve mukosiliyer aktivitenin azalması hava yollarında mukus birikmesine ve bakteriyel invazyona katkıda bulunarak tekrarlayan enfeksiyonlara neden olur. Hava yollarındaki kronik inflamasyon ve tekrarlayan enfeksiyonlar nedeni ile bronşektazi, akciğer fonksiyonları bozukluklarına ve bunu izleyen çeşitli komplikasyonlara neden olmaktadır. Tüm bu bozukluklar ve komplikasyonların sonucunda da önemli ölçüde mortalite artışları gözlenmektedir. Bu nedenle prognozun ve mortalitenin değerlendirilmesine rehberlik etmek ve sık alevlenme yaşayan hastaları tanımlamak için çeşitli puanlama sistemleri geliştirilmiştir; FACED skorlaması ve Bronşektazi Şiddet İndeksi (BSI) bu puanlama sistemlerindendir. Bu çalışmada bronşektazide mortalite oranının saptanması, FACED skorunun BSI ile kıyaslanarak mortaliteyi öngörebilme başarısının değerlendirilmesi ve bu skorlamalarda yer alan parametrelerin mortalite üzerine olan etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Üniversitemiz ilgili bilim dalına Ocak 2010 ile Aralık 2020 tarihleri arasında başvuran bronşektazi tanılı hastaların demografik verileri, bronşektazi tanı ve takip süreleri, ek hastalıkları, sigara kullanım öyküleri, BSI ve FACED skorlamaları parametleri, skorlama puanları ve bu skorlamalara göre bronşektazi ciddiyet dereceleri, 5 yıllık mortalite oranları, 10 yıllık ve genel mortalite oranları incelendi. Olgular veri tabanı verilerine göre retrospektif olarak incelendi. Çalışmaya bronşektazi tanısı olan 18 yaş üstü 54 kadın ve 54 erkek olmak üzere toplamda 108 olgu dahil edildi. Mortaliteye katkıda bulunacak KOAH, interstisyel akciğer hastalığı, malignite, kalp yetmezliği gibi tanıları olan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Bulgular: Hastaların yaş ortalaması 62.70±16.07 yıl olup, %50'si erkek %50'si kadındı. Hastaların %39.8'i sigara içicisi olup %81.5'inin vücut kitle indeksi (VKİ) değeri 18.5 kg/m2'den büyüktü ve hastaların %63.9'unda ek hastalık saptandı. En sık görülen ek hastalıklar hipertansiyon, aterosklerotik kalp hastalığı (ASKH), astım ve diabetes mellitus idi. Hastalarda genel mortalite oranı %26.9, beş yıllık mortalite oranı %4.6, on yıllık mortalite oranı %11.1 idi. Hastaların ortalama FEV1 değerleri düşük (%64) olup, mMRC'ye göre dispne derecelerinin ortalaması 2, bronşektaziden etkilenen akciğer lob sayılarının ortalaması 3 idi. Hastaların %52'si FACED skorlamasına göre hafif derecede, %17.6'sı ciddi derecede bronşektaziye sahipken, BSI ye göre ise %39.8'si ciddi derecede bronşektazi hastalığına sahipti. Hastaların %23.1'inde Pseudomonas aeruginosa kolonizasyonu mevcut olup, %31.5'inde son iki yılda hastane yatışı ve %34.3'ünde son bir yılda 2'den fazla alevlenme öyküsü vardı. Erkek hastaların yaşları kadınlara göre daha yüksek olup, erkeklerde sigara kullanma oranı daha fazlaydı. Kadın hastalarda BSI'ye göre hafif düzeyde bronşektaziye sahip olma oranı daha fazlayken, erkek hastalarda ise BSI'ye göre orta düzeyde bronşektaziye sahip olma oranı daha fazlaydı. Ölen hastaların yaşları yaşayanlara göre daha yüksek olup, ölen hastalarda VKİ değerlerinin 18.5 kg/m2'den küçük olma oranı yaşayanlara göre daha fazla idi. Ölen hastaların FEV1 değerleri yaşayanlara göre daha düşük, mMRC düzeyleri yaşayanlara göre daha yüksek idi. Ölen hastaların BSI ve FACED skorlaması puanları yaşayanlara göre daha yüksekti. Ölen hastalarda FACED skorlamasına göre bronşektazi hastalığının şiddet derecelerinin, orta ve ciddi olma oranları daha fazlaydı. BSI'ye göre ise bronşektazi hastalığının şiddet derecelerinin, ciddi olma oranı daha fazla, hafif ve orta olma oranı daha düşüktü. Ölen hastalarda P.aeruginosa kolonizasyonu, son 2 yılda hastane yatışı ve son 1 yılda 2'den fazla alevlenme öyküsü olma oranı daha fazlaydı. Yaş, VKİ, FACED skorlaması puanı ve alevlenme sayısının ikiden fazla olması mortalite için etkili bağımsız risk faktörleri olarak saptandı. Hastaların yaşlarındaki 1 yıllık artışın (yaşlarının bir yaş artması) mortaliteyi 1.1 kat, VKİ değerlerinin 18.5'ten düşük olmasının 21.15 kat, FACED skorlaması toplam puanında 1 puan artışın 2.85 kat, önceki yıldaki bronşektazi alevlenme sayısının 2'den fazla olmasının 19.70 kat artırdığı saptandı. Hastaların genel sağkalım ortalaması 31.81±3.50 yıldı. Sigara içenlerde, VKİ değeri 18.5'ten küçük olanlarda, son 2 yılda hastane yatışı öyküsü olanlarda ve son 1 yıl içinde 2'den fazla alevlenme öyküsü olanlarda sağkalım süresi anlamlı olarak daha kısa idi. Sonuç: Sonuç olarak bronşektazi yüksek morbidite ve mortaliteye sahip bir hastalık olup, hastaların prognozunu ve mortalite riskini öngörmek için FACED skorlaması ve BSI kullanılabilir. FACED skorlamasına göre orta ve ciddi, BSI'ye göre ise ciddi derece bronşektazisi olan hastaların mortalite riski anlamlı derecede yüksektir. BSI'ye göre daha az parametreye sahip olan FACED skorlaması pratik kullanım açısından daha kolay olabilir. Yaş, VKİ, FACED skorlaması puanı ve son bir yıldaki alevlenme sayısının ikiden fazla olması mortalite için etkili risk faktörleri olarak saptandığı çalışmamızda FACED skorlamasının mortaliteyi öngörmede başarılı bir skorlama olduğu gösterilmiştir Anahtar Kelimeler: Bronşektazi, BSI, FACED skorlaması, mortalite, prognoz