Özgül öğrenme bozukluğu tanısı olan olguların foveal parametreler, oküler dominans, görsel algı, dikkat ve bellek süreçleri açısından değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURİYE GÖKÇEN DENİZ YALÇIN
Danışman: Esra Yürümez
Özet:
Amaç: Özgül öğrenme bozukluğunun (ÖÖB) etyolojisinde oynadığı rolü araştırılan görsel sistemle ilgili kurulan hipotezlere katkı sağlamak amacıyla çalışmamız planlanmıştır. Çalışmamızda 6-12 yaş arası ÖÖB tanısı olan çocukların makula kalınlıkları, makulanın vasküler parametreleri, oküler dominans, görsel işlemleme ile ilgili görsel algı, bellek ve dikkat süreçlerinin değerlendirilmesi ve aralarındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları anabilim dalında yapılan değerlendirmeler sonucunda ÖÖB tanısı alan 27 hasta, yaş ve cinsiyet olarak eşleştirilmiş 27 çocuk kontrol grubu olarak değerlendirilmiştir. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri kaydedilmiş, ebeveyn-öğretmen tarafından Conners derecelendirme ölçekleri ve Matematik Okuma Yazma Değerlendirme ölçekleri (MOYA), ÖÖB'nin belirti yoğunluğunu belirlemek amacıyla ebeveyn tarafından Öğrenme Bozukluğu Belirti Tarama Listesi (ÖBBTL) doldurulmuştur. Araştırmacı tarafından oküler dominansın belirlenmesi için Miles ve Porta testi yapılmıştır. Görsel algı Bender-Gestalt Görsel Motor Algılama testi ile, görsel-uzaysal dikkat ve bellek ölçümleri de PEBL Launcher Version 2.1. ile bilgisayar ortamında gerçekleştirilmiştir. Kapsamlı oftalmolojik değerlendirme Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göz Hastalıkları anabilim dalında gerçekleştirilmiş olup Optik koherens tomografi (OKT) incelemesi ile makula kalınlığı, Optik koherens tomografi anjiografi (OKTA) ile makulanın vasküler yapısı değerlendirilmiştir. Bulgular: ÖÖB grubunun okul öncesi eğitim süresi, ailenin gelir düzeyi, sosyoekonomik düzeyi, anne ve babanın eğitim düzeyi, süresi kontrol grubuna göre daha düşük olarak izlendi. ÖÖB grubunun MOYA-Anne ve baba ölçeği dikkati sürdürebilme hariç diğer alt alan puanları ve ham puanı, MOYA-Öğretmen ölçeği tüm alt alan puanları ve ham puanı, ÖBBTL toplam puanı kontrol grubuna göre daha yüksek olarak bulundu. El-göz koordinasyonu açısından iki grup sonuçları benzerdi. El dominansı ve oküler dominans açısından her iki grupta da sağ taraf baskınlığı mevcuttu. Bender Gestalt Görsel Motor Algılama testinde ÖÖB grubunun hata puanları kontrol grubuna göre daha yüksekti. Görsel-uzaysal dikkat ölçümlerinde ortalama tepki süresinde gruplar arasında farklılık saptanmadı. Görsel bellek testi ortalama toplam puan ÖÖB grubunda daha düşük olarak bulundu. Her iki grubun oftalmolojik muayene ölçüm ve sonuçları benzerdi. ÖÖB grubunun sağ göz SFK ortalaması 245,26±17,35 μm, kontrol grubunun sağ göz SFK ortalaması olan 257,89±23,03 μm' dan anlamlı olarak daha düşük bulundu (z=2,466, p=0,014). ÖÖB grubunun sağ göz FAZ alanı, FAZ çevresi ortalama değerleri kontrol grubuna göre daha yüksek, foveal derin kapiller pleksus ortalama damar yoğunluğu ise ÖÖB grubunda kontrol grubuna kıyasla daha düşüktü. Sonuç: Mevcut çalışmada kurduğumuz hipotezleri destekleyecek şekilde ÖÖB'de daha ince foveal kalınlık, daha bozuk bir FAZ alanı ve foveal alanda vaskülaritede azalma olduğu gösterilmiştir. Görsel işlemleme süreçlerinden görsel algılamada bozuma ve görsel-uzaysal bellekte bozulmanın olduğu gösterilmiştir. Görsel-uzaysal dikkat testi sonucunda anlamlı farlılık bulunmasa da veriler arasındaki ilişkiler değerlendirildiğinde görsel-uzaysal dikkatin aslında foveal parametrelerle önemli bir ilişkisinin olduğu ortaya konulmuştur. Sonuç olarak mevcut bulgularla ÖÖB'de görsel sistemle ilgili tartışılan magnosellüler eksiklik hipotezine ve görsel dikkat aralığı eksiklik hipotezine önemli katkılar sunulmuştur. Bulgularımızın eşliğinde ÖÖB etyopatogenezinde foveal gelişimin de etkilenen bir alan olabileceği ve daha fazla çalışma yapılması gerekliliği gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Görsel algı, Görsel-uzaysal bellek, Görsel-uzaysal dikkat, Optik Koherens Tomografi, Optik Koherens Tomografi Anjiografi, Özgül Öğrenme Bozukluğu