Yükseköğretimde holakrasi ve akademik özgürlük ile ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE TURPÇU
Danışman: İnayet Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Ankara ilindeki Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitelerinin Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültelerinde görev yapan öğretim elemanlarının üniversite yönetiminde holakrasi modelinin benimseme düzeyi ile akademik özgürlüğe ilişkin görüşlerinin ortaya konması ve holakrasi ile akademik özgürlük arasındaki ilişkinin saptanması amaçlanmıştır. Araştırma, karma araştırma yöntemlerinden yakınsayan paralel desen kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda ilişkisel tarama ve nedensel karşılaştırma modeli, nitel boyutunda ise fenomonoloji deseni kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu için hedef evrenini, Ankara'da bünyesinde Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültesi olan Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinde görev yapan 912 öğretim elemanı (Profesör, Doçent, Doktor Öğretim Üyesi, Öğretim Görevlisi ve Araştırma Görevlisi), örneklemini ise tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş 277 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Nitel boyuttaki çalışma grubunu ise Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültelerinde görev yapan 17 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen Yükseköğretimde Holakrasi ve Akademik Özgürlük ölçekleri aracılığıyla toplanmış, nitel verileri ise yine araştırmacı tarafından geliştirilen "Yükseköğretimde Holakrasi ve Akademik Özgürlük Öğretim Elemanı Görüşme Formu" ile gerçekleştirilmiş olan görüşmeler sonucunda elde edilmiştir. Nicel veriler analiz edilirken çeşitli değişkenlere yönelik durumlar betimlenirken yüzde, frekans ve aritmetik ortalama kullanılmıştır. Üniversite yönetiminde holakrasi modelini benimseme düzeyinin ilgili bağımsız değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediği t- testi ve tek yönlü varyans analizi ile; akademik özgürlüğü benimseme düzeyinin bağımsız değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı Mann-Whitney U ve Kruskall Wallis H testleri aracılığıyla test edilmiştir. Öğretim elemanlarının görüşlerine göre üniversite yönetiminde holakrasi modelini ve akademik özgürlüğü benimseme düzeyleri arasındaki ilişkinin yönü ve düzeyinin tespitinde Spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Nitel boyutta elde edilen veriler ise içerik analizi kullanılarak çözümlenmiştir. Nicel verilerin analiz sonuçlarına göre öğretim elemanlarının üniversite yönetiminde holakrasi modelini benimseme düzeyi unvan ve görev yapılan üniversitede çalışılan toplam süreye göre anlamlı olarak farklılaşmamaktadır. Cinsiyet ve görev yapılan üniversite değişkenine göre ise öğretim elemanlarının üniversite yönetiminde holakrasi modelini benimseme düzeylerinin anlamlı olarak farklılaştığı görülmüştür. Öğretim elemanlarının akademik özgürlüğü benimseme düzeyi görev yapılan üniversitede çalışılan toplam süreye göre anlamlı bir farklılık göstermemekte; ancak cinsiyet, unvan ve görev yapılan üniversiteye göre anlamlı olarak farklılaşmaktadır. Öğretim elemanlarının üniversite yönetiminde holakrasi modelini benimseme düzeyleri ile akademik özgürlüğü benimseme düzeyleri arasında düşük düzeyde; ancak pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır. Nitel analiz sonuçlarına göre öğretim elemanlarının çoğunluğu holakrasi modeline geçişi olumlu karşılamaktadır. Öğretim elemanları holakrasi modeline ilişkin görüşlerini görev tanımları yerine roller, çember örgüt yapısı, yöneticilerin takım liderine dönüşümü ve toplantılarda sorunla çözüm önerisi sunma temalarında açıklamaktadır. Öğretim elemanları akademik özgürlüğe ilişkin görüşlerini ise akademik özgürlük tanımı, araştırma-yayın özgürlüğü, eğitim-öğretim özgürlüğü, akademik yönetim özgürlüğü ve akademik özgürlük engelleri temalarında ifade etmektedirler.