Osmanlılar'da Logaritma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2003
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ RIZA TOSUN
Danışman: Melek Dosay Gökdoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hüseyin Rıfkı Tâmânî'nin Logaritmanın kullanımını öğretmek ve yaygınlaştırmak amacıyla yazdığı bir risaledir. Tâmânî geleneksel risale yazma tekniklerine bağlı kalarak risalesini bir giriş, iki fasıl ve bir netice şeklinde üç bölüm halinde yazmıştır. Sayı sistemleri arasındaki dönüşümlerin güçlük yaratacağını düşünerek makalenin sonuna bu dönüşümleri anlatan bir ek ilave etmiştir. Makalede logaritmanın temel kuralları verilmiştir. Bu kurallar verilirken Osmanlılar'ın geleneksel notasyonuna bağlı kalınmıştır. Osmanlılar'ın o dönem kullandıkları trigonometri cetvelleri o dönemin Avrupalılar'ının kullandıkları trigonometri cetvellerinden bir ölçüde farklıdır. Bu yüzden trigonometrik değerlerin logaritma yardımıyla çarpılması ve bölünmesi belirli türden sayı dönüşümlerini gerektirmektedir. Tâmânî bu dönüşümlerin nasıl yapılacağını sözel olarak anlatmış fakat sayısal örnekler vermemiştir. Risalenin en önemli kısmı Osmanlılar'ın o dönem yaygın olarak kullandıkları ebced harf-rakam sistemini anlatan kısmıdır. Ebced harf-rakamlarıyla altmışlık sisteme göre yazılmış sayıların, yine ebced harf-rakamlarıyla desimal sisteme dönüştürülüşünün ayrıntılı olarak anlatılması nasıl bir matematik kullanımları olduğunu anlamamıza ciddi biçimde yardımcı olmaktadır.