Havuzdere Ortaçağ Popülasyonunda Metrik Analizlerle Cinsiyet Tayini
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ANTROPOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELCEN İLBEY
Danışman: İsmail Özer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsan iskeletlerinin analizinde cinsiyet tahmininde bulunmak amacıyla metrik ölçümlerin kullanılması antropoloji, biyoarkeoloji ve ilgili alanlarda önemli ve güvenilir bir yöntemi temsil etmektedir. Bu çalışma, insan iskeletlerinde metrik ölçümlerin cinsiyet tayininde hangi düzeyde kullanılabilirliğini incelemeyi amaçlamıştır. Orta Çağ dönemine tarihlendirilen Havuzdere (Yalova) popülasyonunda toplam 223 erişkin birey (92♀/131 ♂) üzerinde yapılan çalışmada; cranium, mandibula, sternum, clavicula, scapula, humerus, radius, ulna, pelvis, coxae, sacrum, femur, tibia, fibula ve patella kemikleri cinsiyet tayininde değerlendirmek için incelenmiştir. Bu kemikler üzerinden 139 farklı ölçüm belirlenmiş ve popülasyondaki toplam 2051 adet kemikten 13623 tane ölçüm alınmıştır. Veriler, SPSS 23 programında analiz edilerek, T testi, Wilks Lambda testi, F- testi ve Diskriminant Fonksiyon Analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, scapula, tibia, sternum ve femur ölçümleri üzerinde cinsiyet tayininde güvenilir bir doğruluk elde edildiğini göstermektedir. Özellikle, scapula yüksekliği %95,50 (%85,70♀/%100♂) oranıyla, tibianın proksimal epifiz genişliği %92,80 (%90,70♀/%94,10♂) oranıyla ve sternumun manubrial genişlik ölçüsü %92,50 (%93,80♀/%91,7♂) oranıyla cinsiyeti belirlemede en güvenilir değişkenler olarak bulunmuştur. Kadınlarda 64 erkeklerde ise 75 ölçümde cinsiyet tayini yapma doğruluğu daha yüksek çıkmıştır. Kemiklerin ayrı ayrı alınan ölçümleri bir arada değerlendirildiğinde cinsiyetleri doğru ayırma oranı artmıştır. Ayrıca araştırmada kullanılan aletlerin kolay ulaşılabilir ve taşınabilir oluşlarından dolayı bu metotlar cinsiyet tespitinde pratik bir uygulama sunmaktadır. Bu bulgular iskelet kalıntılarından cinsiyet tayini gerektiren antropolojik çalışmalar, adli incelemeler ve arkeolojik araştırmalar için oldukça önemlidir. Bunun yanı sıra kullanılan metrik yöntemlerin farklı popülasyonlarda güvenilirliğini ve uygulanabilirliğini doğrulamak için daha büyük ve daha çeşitli örnekler üzerinde daha fazla doğrulama çalışmalarına da ihtiyaç vardır. Genel olarak bu çalışma, insan iskeletlerinden cinsiyet belirlemede metrik ölçümlerin kullanımının önemini vurgulamakta ve cinsiyet tayini için güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Havuzdere (Yalova), İskelet, Orta Çağ, Cinsiyet Tayini, Diskriminant Fonksiyon Analizi.