Kırgız Türkçesinde soru

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYSEL BAYTOK

Danışman: Fatma Sema Özönder

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Soru, dillerde yer değiştirme, ekler, parçacıklar ya da kelimeler gibi çeşitli dil bilgisel araçlarla oluşturulur. Soru yapımı araçları bakımından oldukça zengin olan Kırgız Türkçesinde soru, temel olarak soru parçacıkları, soru kelimeleri ve vurgu yoluyla yapılır. Kırgız Türkçesinde soru cümlesi türleri olarak E/H (Evet/Hayır) soruları, onay soruları, seçmeli sorular, nk-soruları, yansımalı sorular, retorik sorular ve bildirme soruları yer alır. E/H soruları bı soru parçacığı ile, ee, ?o, ıya, - çı, da, tura, turbaybı parçacıklarıyla, -sA, -bA son ekleriyle ya da sadece vurguyla yapılır. Nk-soruları kim "kim", emne "ne", kança "kaç", kayda "nerede", kanday ?nasıl? vb. soru kelimeleriyle yapılır. Hiçbir soru unsuru içermeyen, sadece ilgili bağlam ve vurgu ile yapılan nk-soruları da vardır. Kırgız Türkçesinde diğer soru türleri bu iki temel soru türüne dayalı olarak ortaya çıkmaktadır. Onay soruları, seçmeli sorular, E/H yansımalı sorular, E/H retorik soruları ve E/H bildirme soruları E/H sorularına, nk-yansımalı sorular, nk-retorik sorular ve nk-bildirme soruları ise nk-sorularına dayalı olarak oluşturulur. Kırgız Türkçesinde soru cümlelerinin temel işlevi soru sormak ve bilgi almaktır. Soru cümlelerinin gerçek anlamının ortaya çıkmasında konuşur ve işitirin sosyal konumu, bilgi düzeyleri, niyet ve tutumları, dilsel ve sosyal bağlam, yani iletişim ortamında bulunan dil içi ve dil dışı etkenler son derece önemlidir. Dolayısıyla anlam sabit olmayıp konuşur, işitir ve bağlama bağlı olarak ortaya çıkar. Bu etkenlerle ilgili olarak soru cümleleri soru dışında şüphe, merak, öfke, tehdit, yargı, alay, heyecan, aşağılama, küçümseme, sevgi, övgü, izin, rica, öneri, emir gibi soru dışı anlamları da bildirir. Dolayısıyla soru cümleleri dilin anlamını zenginleştiren çok önemli bir dilsel araçtır. Anahtar Sözcükler: Kırgız Türkçesi, Soru, Soru Yapımı, Soru Parçacıkları, Nkkelimeleri, E/H Soruları, Nk-Soruları.