Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİSA GÖK
Danışman: Eren Canbolat
Özet:
Bu çalışma, Mersin ilinde amatör olarak en az 1 yıldır spor yapan ve 15–25 yaş aralığında bulunan futbol (n=43), kick boks (n=45), muay thai (n=44) ve atletizm (n=44) branşlarındaki toplam 176 sporcu üzerinde yürütülmüştür. Araştırma verileri anket formu ile yüz yüze görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada sporcular hakkında genel bilgiler, beslenme alışkanlıkları, beslenme bilgi düzeyleri, antropometrik ölçümleri ve tükenmişlik durumlarını saptamaya yönelik sorular yer almıştır. Sporcuların yaş ortalaması 18,55±3,08 yıl olup, katılımcıların %96,6’sı bekar ve %54,5’i ortaokul mezunudur. Sporcuların %67,0’ı lisanslı olarak spor yapmakta, ortalama spor yapma süresi 3,49±2,82 yıl, günlük ortalama antrenman süresi 2,97±1,21 saat ve yıllık ortalama müsabaka sayısı 5,31±5,90 olarak saptanmıştır. Sporcuların %45,5’i beslenme bilgilerini yeterli bulduğunu belirtirken, beslenme bilgisinin en sık antrenörlerden (%45,5) ve yazılı-görsel medyadan (%26,1) edinildiği belirlenmiştir. Sporcu Beslenmesi Bilgisi Ölçeği sonuçlarına göre katılımcıların tamamının beslenme bilgi düzeyinin “zayıf” kategoride olduğu saptanmıştır. Sporcuların ana öğünleri büyük ölçüde düzenli tükettikleri, ancak kuşluk (%55,1), ikindi (%44,3) ve gece (%37,5) ara öğünlerinde yüksek oranda öğün atlama davranışı gösterdikleri belirlenmiştir. Öğün atlama nedenleri arasında en sık zaman yetersizliği (%31,8), alışkanlık olmaması (%28,4) ve iştahsızlık (%24,4) yer almıştır. Besinsel destek kullanım oranı %33,0 olup, destek kullanımında en etkili faktörün antrenör yönlendirmesi (%50,0) olduğu belirlenmiştir. Sporcuların antrenman öncesi ve sonrasında ilk tercih olarak en çok et–peynir–yumurta grubu (%38,1; %54,5), ekmek–tahıl–kurubaklagil grubu (%28,4; %26,1) ve meyve–sebze grubunu (%16,5; %10,2) tercih ettikleri saptanmıştır. Ancak bu tercihlerin literatürde önerilen karbonhidrat ağırlıklı antrenman öncesi ve karbonhidrat–protein dengeli antrenman sonrası beslenme önerileriyle tam olarak örtüşmediği görülmüştür. Sporcu Tükenmişlik Ölçeği sonuçlarına göre toplam tükenmişlik puanı ortalama 21,01±6,09 olarak belirlenmiştir. Spor branşlarına göre duygusal/fiziksel tükenme ve duyarsızlaşma alt boyutlarında anlamlı fark saptanmazken (p>0,05), azalan başarı hissi alt boyutunda atletizm sporcularının boks sporcularına göre daha yüksek puanlara sahip olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sporcu beslenme bilgi düzeyi ile tükenmişlik düzeyi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Sonuç olarak, sporcuların beslenme bilgi düzeylerinin yetersiz olduğu, beslenme uygulamalarının bilimsel önerilerle tam uyum göstermediği ve bazı branşlarda tükenmişlik belirtilerinin daha belirgin olduğu görülmüştür. Bu bulgular, sporculara yönelik yapılandırılmış beslenme eğitimlerinin artırılması ve kulüp düzeyinde profesyonel beslenme desteğinin sağlanmasının performansın korunması ve tükenmişliğin önlenmesi açısından önemli olduğunu göstermektedir.
Anahtar Sözcükler: Amatör sporcular, beslenme bilgi düzeyi, tükenmişlik durumu