Preimplantasyon embriyo gelişim sürecinde DNMT1 ve DNMT3A genlerinin rolleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HİSTOLOJİ VE EMBRİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA UYSAL

Danışman: ALP CAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bir epigenetik mekanizma olan DNA metilasyonu, memelilerde ovogenez ve erken embriyo gelişim süreçlerinde önemli rol oynar. Ek olarak, DNA metilasyonu ovosit ve erken dönemdeki embriyonun gelişim süreçlerinde kritik rol oynayan genlerin transkripsiyonunda aktivatör veya baskılayıcı olarak rol alır. DNA metilasyonu, CpG adacıklarında ya da CpG adacığı olmayan alanlarda sitozin nükleotidinin beşinci karbon atomuna metil grubunun bağlanmasıyla gerçekleşir. Sürdürme ve de novo (yeni baştan) metilasyonu olmak üzere iki biçimde gerçekleşen bu mekanizmalar DNA metiltransferaz (DNMT) enzimleri tarafından katalizlenir. Memelilerde altı farklı DNMT enzimi (DNMT1, DNMT2, DNMT3A, DNMT3B, DNMT3C ve DNMT3L) tanımlanmıştır, DNMT1 sürdürme metilasyonundan sorumluyken DNMT3A de novo metilasyonunda görev alır. Bilindiği üzere, sürdürme ve de novo metilasyonu erken dönemdeki embriyonun gelişiminde gerçekleşir. Bu çalışmanın amacı Dnmt1 and Dnmt3a genlerinin susturulmasıyla preimplantasyon dönemindeki embriyonun gelişimi üzerine olan etkisini araştırmaktır. Bu amaçla fare embriyolarının in vitro ortamda gelişimi modeli üzerinde dört grup oluşturuldu; kontrol, Dnmt1 siRNA, Dnmt3a siRNA ve hedef olmayan geni içeren siRNA grubu. Dnmt genlerini susturmadaki başarı protein seviyesinde immünfloresan ve Western blot yöntemi yöntemiyle değerlendirildi. Dnmt1 ve Dnmt3a genlerini 1 hücreli aşamada susturduktan sonra, embriyonun gelişimi kapasitesi ve global DNA metilasyonu analizi immünfloresan yöntemle blastokist aşamasında analiz edildi. Fare embriyolarında Dnmt genlerini başarılı olarak susturuldu. Bu genlerin preimplantasyon dönemindeki embriyolarda kritik olduğunu saptandı. İlginç olarak; Dnmt1 siRNA uygulanan gruptaki blastokistlerde global DNA metilasyonu kontrol grubuna göre anlamlı olarak azalmış ve Dnmt3a siRNA uygulanan gruptaki blastokistlerde ise kontrol grubuna göre anlamlı artış saptandı (P<0,05). Bu sonuçlar Dnmt genlerinin farede preimplantasyon dönemindeki embriyonun gelişimine katkı sağladığını göstermektedir ve bu genlerin insanda da önemli rol oynayıp oynamadığının araştırılması gerekmektedir.