Öğretmen eğitimcilerinin sosyal bilgiler öğretmen yeterliklerine ilişkin görüşleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DERYA NUR BATU
Danışman: Serkan Keleşoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir meslekte "yeterli" olmak, o mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri, tutum ve değerlere sahip olmak anlamına gelmektedir. Bireylerin sahip oldukları yeterlikler yetkili otoriteler tarafından belirlenir ve yürürlüğe konulur. Yetkili otoritelerce belirlenmiş olan yeterlikler, kişilerin mesleklerinin gerektirdiği görevleri yerine getirirken uymaları gereken tanımlanabilir ölçütler sağlamaktadır. Yeterlikler bir mesleğin belirlenen bir düzeyde yapılabilmesi için belirlenmiş standartlara uygun yapıldığını garantilemeyi amaçlamaktadır. 21. Yüzyılda yeterliklerin önem kazandığı mesleklerden birisi de öğretmenlik mesleğidir. Öğretmenlerin sahip oldukları yeterliklerin niteliği eğitim sisteminin niteliğini de etkilemektedir. Türkiye'de öğretmenlerin sahip olması gereken mesleki yeterlikler; genel yeterlikler ile alana özgü özel alan yeterlikleri olmak üzere Milli Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenmektedir. Son olarak 2017 yılında MEB tarafından genel ve özel alan yeterlikleri olmak üzere yeterlikler ve performans göstergeleri ilan edilmiştir. Bu alanlardan bir tanesi de sosyal bilgiler öğretmenliğidir. Bu araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada 2021 – 2022 yılları arasında Türkiye'deki üniversitelerin sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programındaki Bologna yeterlikleri kapsamında ilan ettikleri yeterlikler incelenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise sosyal bilgiler öğretmenliği programında görevli öğretmen eğitimcilerinin üniversiteler, MEB ve farklı ülkeler tarafından ilan edilmiş yeterliklere ilişkin görüşleri karşılaştırmalı olarak belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma Merriam'ın nitel araştırma sınıflaması temel alınmış ve temel nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Araştırmanın birinci aşamasında doküman analizi gerçekleştirilmiştir. İncelenen dokümanları, Türkiye'de sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programı bulunan üniversitelerin Bologna sayfalarında yer alan yeterlikler listeleri oluşturmaktadır. Araştırmanın ikinci aşamasının çalışma grubu; 2020-2021 Eğitim- Öğretim Yılı'nda eğitim veren Türkiye'de sosyal bilgiler öğretmenliği programı bulunansekiz farklı eğitim fakültesinde görev yapan 10 öğretim üyesi/elemanı kartopu örnekleme yöntemi ile oluşturulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasındaki veriler de yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler, içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın birinci aşamasında 2021 – 2022 yılları arasında Türkiye'de sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programı bulunan üniversitelerin Bologna yeterlikleri arasında en çok alan bilgisine yönelik yeterliklere ağırlık verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında elde edilen bulgulara göre; öğretmen eğitimcileri akredite edilmiş sosyal bilgiler öğretmenliği programlarının yeterliklerinin benzerlik gösterdiğini; bazı öğretmen eğitimcileri üniversitelerin standart yeterliklere, bazıları ise esnek standartlara sahip olunması gerektiğini ifade etmişlerdir. Bunun yanı sıra öğretmen eğitimcileri, kendi görev aldıkları program yeterliklerinin MEB yeterlikleri ile örtüştüğü belirtirken bazıları Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterliklerinin sosyal bilgiler öğretmen adayları için uygun olduğu görüşünü bazıları ise yeterliklerin geliştirilebilir olduğunu belirtmişlerdir. Ayrıca öğretmen eğitimcileri; MEB yeterliklerinin, İngiltere Öğretmen Standartları ile benzerlik gösterdiğini düşünürken, ABD'deki NCSS (National Council for the Social Studies) (Sosyal Bilgiler Ulusal Konseyi) standartlarından MEB yeterliklerine ekleme yapılması gerektiği görüşünü paylaşmışlardır. Sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programına eklenmesi gereken dersler arasında özellikle "Teknolojik okuryazarlık" yeterliklerini kazandıracak derslere yer verilmesi gerektiği görüşü ön plana çıkmıştır.