Tâhirü'l-Mevlevî Ve Tasavvuf Anlayışı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET VURAL
Danışman: Ahmet Cahid Haksever
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tâhirü'l-Mevlevî, Osmanlı Devleti'nin son yılları ile Cumhuriyet'in ilk çeyreğini içine alan bir dönemde (1877-1951) yaşamış bir sûfî, şâir, Mesnevîhan, Mesnevî şârihi ve edebiyat tarihçisidir. Çok yönlü bir kişiliğe sahip olan Tâhirü'l-Mevlevî'nin dil, edebiyat, İslam tarihi ve tasavvuf başta olmak üzere birçok alana dair kaleme aldığı irili ufaklı telif, tercüme ve şerh türünde eseri mevcuttur. Tâhirü'l-Mevlevî'nin hayatına bakıldığında; onun hayatını şu üç asli vazifeye hasrettiği görülmektedir. Bunlardan birincisi, Mevlevî tarîkatına hizmetidir. Onun hayatında Hz. Mevlânâ ve Mesnevî'nin özel bir yeri vardır. Benimsediği ikinci vazifesi ise neşriyattır. O, gazete ve dergilerde yayımladığı makaleleriyle ve matbu eserleriyle geleneksel kültürün Cumhuriyet nesline aktarımında köprü vazifesi görmüş şahsiyetlerdendir. Üçüncü asli vazifesi ise muallim ve müderrisliktir. Çeşitli mektep ve liselerde öğretmenlik yaparak binlerce talebe yetiştirmiştir. Tâhirü'l-Mevlevî, Osmanlı'nın son Mesnevîhanlarından ve Mesnevî şârihlerindendir. Tasavvuf tarihi açısından Tâhirü'l-Mevlevî'nin önemi, tekke ve tarîkatların yasaklandığı, tasavvufun adının bile anılmasından çekinildiği bir dönemde tasavvuf konularına değinerek halkın bilinçlenmesini sağlamış olmasıdır. Tasavvufun toptan reddedildiği bir dönemde yaşamış olmasına rağmen, geleneği devam ettirme çabası da ayrıca onu değerli kılmaktadır. Tâhirü'l-Mevlevî, yayımladığı tasavvufî içerikli makaleleriyle, telif ve tercüme eserleriyle özellikle de Mesnevî Şerhi ile tasavvuf tarihinin Cumhuriyet dönemindeki mümtaz şahsiyetleri arasında yerini almıştır. Bu araştırmanın birinci kısmında, Tâhirü'l-Mevlevî'nin hayatı, şahsiyeti ve eserlerine yer verilmiştir. İkinci kısımda Tâhirü'l-Mevlevî'nin Mesnevî Şerhi'ne müstakil bir bölüm açılarak şerhin dil, şekil ve muhteva bakımından incelemesi yapılmıştır. Üçüncü kısım ise Tâhirü'l-Mevlevî'nin tasavvuf anlayışının ortaya koyulduğu bölümdür. Bu bölümde de Tâhirü'l-Mevlevî'nin üzerinde durduğu tasavvufî meseleler ve kavramlar, klasik tasavvuf eserleri başta olmak üzere literatürden istifade edilerek mukayeseli bir incelemeyle izah edilmiştir.