Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinde geniş otizm fenotipi özelliklerinin regresif ve regresif olmayan gruplarda karşılaştırılması ve ebeveyn çocuk ilişkisine etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BEYZA NUR BAYSAR KANOĞLU
Danışman: Merve Çıkılı Uytun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), etiyolojik ve fenotipik olarak yüksek heterojenitenin görüldüğü bir bozukluktur. Ebeveyndeki geniş otizm fenotipi (GOF) ile çocuktaki regresif otizm fenotipinin birlikte incelenmesi, otizm spektrum bozukluğu için potansiyel genetik yatkınlıktaki heterojenliğin azaltılmasına ve çevresel faktörlerin katkısını anlamaya yardımcı olabilir. Bu nedenle çalışmamızda regresif otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocukların ebeveynlerinin; regresif olmayan otizmli çocukların ve sağlıklı çocukların ebeveynlerine göre daha yüksek oranda geniş otizm fenotipi özellikleri gösterip göstermeyeceğinin araştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca otizmdeki fenotipik heterojeniteyi anlamada ve uygun müdahaleyi sunmada ebeveyn-çocuk ilişkisini dikkate almanın önemli olduğu bilinmektedir. Çalışmamızda ek olarak; ebeveynlerdeki GOF varlığının ve çocuktaki regresif OSB tanısının ebeveyn çocuk ilişkisindeki karşılıklı uyumu etkileyip etkilemeyeceğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda 24-72 ay aralığındaki 22 katılımcı otizm grubunu, 22 katılımcı regresif otizm grubunu ve 22 katılımcı kontrol grubunu oluşturmuştur. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı'nda ve Bebek Ruh Sağlığı Ünitesi'nde değerlendirilip DSM-5 kriterlerine göre OSB tanısı alan gruba, Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği (ÇODÖ) ve regresyonun değerlendirilmesi için Otizm Tanısal Görüşmesi (ADI-R) baz alınarak oluşturulan Regresyon Anketi uygulanmıştır. Ebeveynlerdeki geniş otizm fenotipi Otizm Spektrum Anketi (OSA) ile değerlendirilmiştir. Ebeveyn-çocuk ilişkisi için ebeveynlere uygulanan özbildirim anketi olan Çocuk-Anababa İlişki Ölçeği (ÇAİÖ) ve gözlemsel değerlendirmeye dayanan Ebeveyn-Bebek İlişkisi-Global Değerlendirme Ölçeği (PİR-GAS) uygulanmıştır. Sağlıklı çocuklardaki sosyal beceriler Otizm Spektrum Tarama Ölçeği (OSTÖ) ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Gruplar arasında ebeveynlerin geniş otizm fenotipine sahip olmaları açısından anlamlı farklılık bulunmamıştır. Ebeveynleri daha fazla otizm belirtileri gösterenlerin ve regresif otizmli grubun ebeveyn-çocuk ilişkisinin daha kötü olduğu bulunmuştur. Sonuç: Çalışmamızda, otizm grubu içinde regresyon görülen ve görülmeyen çocuklarda ebeveyn-çocuk ilişkisinin değerlendirilmesinin ve regresif otizmli çocuklarda ebeveynleriyle daha olumsuz bir ilişki içinde olduklarının gösterilmesinin literatüre önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Regresyon görülen otizmli çocuklarda, ebeveynlerin çocuklarıyla iletişim biçimlerini iyileştirmeye ve çocukların ihtiyaçları konusundaki farkındalıklarını artırmaya yönelik etkili müdahale yaklaşımlarına olan ihtiyacın arttığı düşünülmektedir. Çalışmamızda kullanılan OSA'nın öz bildirim anketi olması, duyarlılığının ve tespit gücünün sınırlı olması, ebeveynlerdeki geniş otizm fenotipini tespit etmede sınırlılıklar oluşturmaktadır. Gelecekteki çalışmalarda geniş otizm fenotipini daha objektif değerlendiren araçların kullanılmasının, otizm spektrum bozukluğu için potansiyel genetik yatkınlıktaki heterojenliğin azaltılmasına ve çevresel faktörlerin katkısını anlamaya yardımcı olabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, Geniş otizm Fenotipi, Regresif otizm, Ebeveyn-çocuk ilişkisi