Yerelleşmenin kamu alımları performansı üzerindeki etkisi: AB ülkeleri ve Türkiye üzerinden bir inceleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KAMU EKONOMİSİ (MALİYE) ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURCU ZERNİŞAN ÖCAL ÇİFTÇİ
Danışman: Eda Özdiler Küçük
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada yerelleşmenin kamu alımları performansı üzerindeki etkisi araştırılmış ve kamu alımları örgütlenmesinin kamu alımları performansını etkileyen önemli bir faktör olduğu sonucuna ulaşılmıştır. AB ülkeleri üzerinden yapılan incelemede yarı-merkezi veya yerelleşmiş kamu alımları örgütlenmesine sahip olan ülkelerde farklı yönetim birimlerinin yetkilendirilmesinin ihale düzenlemeleri arasında uyumsuzluk yarattığı ve bu durumun kamu alımları performansını olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca yerelleşmiş birimlerin kamu alımları süreçlerini etkin yürütmeleri için yeterli idari kapasiteye sahip olmamaları sorun yaratmaktadır. AB ülkeleri kapsamında yapılan ampirik analiz sonuçları merkezi yönetim birimlerinin fiyat tasarrufu ve rekabet açısından yerel birimlere kıyasla daha yüksek performans sergilediğini göstermiştir. Kamu alımlarında yerelleşme oranının dahil edildiği analiz sonuçları yerelleşmenin yüksek olduğu ülkelerde yerel yönetimlerce gerçekleştirilen ihalelerde fiyat tasarrufunun ve rekabetin görece daha iyi olduğunu desteklemekte ise de merkezi yönetimdeki etkinlik seviyesine ulaşılamamıştır. Analiz sonuçlarına göre fiyat dışı unsur uygulamasında yerel yönetimler merkezi yönetime göre daha iyi performans göstermektedir. Yerel yönetimlerin ihale konusu işe özgü tercih ve öncelikleri göz önünde bulundurduğu şeklinde yorumlanabilecek olan bu bulgu, Oates'in yerel birimlerin etkin karar alıcılar olduğuna ilişkin savının kamu alımları alanında geçerli olabileceğini ortaya koymaktadır. Ancak tüm sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde yerel yönetimler merkezi yönetime kıyasla kamu alımlarında daha düşük performans göstermektedir. Türkiye'de kamu alımları düzenlemeleri ve uygulamaları kamu yönetimindeki merkezileşme ve yerelleşme reformları ile paralel bir görünüm izlemektedir. Yerelleşme reformları ile yerel yönetimlerin kamu alımları uygulamaları artmıştır. Ancak özellikle 2011 yılından itibaren başlayan merkezileşme eğilimi nedeniyle kamu alımları süreçlerinde merkezi yönetimin ağırlığı artmış ve yerel yönetimlerin kamu alımları harcaması önemli derecede azalmıştır. Merkezi yönetim ile yerel yönetim arasındaki çatışmanın en belirgin yaşandığı alanlardan birisi de kamu alımlarıdır. Sonuç olarak güç ve yetkinin merkez ve yerel arasında net bir şekilde belirlenmemesi ve artan merkezileşme eğilimi kamu alımları uygulamalarının merkezin iradesi yönünde şekillenmesine neden olmaktadır.