Düzensiz ağ kullanarak radyomanyetotellurik ve doğru akım özdirenç verilerinin iki boyutlu topoğrafyalı birleşik ters çözümü

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOFİZİK MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZCAN ÖZYILDIRIM

Danışman: MEHMET EMİN CANDANSAYAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Doğru akım özdirenç (DAÖ) ve radyomanyetotellürik (RMT) verilerinin ters çözümü ile yer altı yapılarının iletkenlikleri elde edilir. DAÖ yöntemi yalıtkan yapılara, RMT yöntemi ise iletken yapılara daha duyarlıdır. Dolayısıyla, DAÖ ve RMT birleşik ters çözüm ile yeraltının iletkenlik dağılımı hakkında daha detaylı sonuçlar elde edilebilir. Bu tez kapsamında, DAÖ ve RMT verilerinin iki-boyutlu topoğrafyalı birleşik ters çözümünü yapan yeni bir algoritma geliştirilmiştir. Geliştirilen algoritmanın modelleme kısmında, Poisson ve Helmholtz denklemleri, düzensiz üçgen ağ kullanan sonlu elemanlar yöntemi ile çözülmüştür. Algoritmanın ters çözüm bölümünde, yuvarlatıcı durağanlaştırıcı kullanan düzgünleştiricili ters çözüm yöntemi kullanılmıştır. Geliştirilen algoritma ile düzenli ağ temelli geleneksel bir algoritma, hız ve doğruluk bakımından karşılaştırılmıştır. Yapay veri ile yapılan karşılaştırmalar sonucunda, yeryüzü topoğrafyası ve yeraltı yapılarının yeni algoritma ile görüntülenmesinin düzenli ağ temelli algoritmadan daha az eleman gerektirdiği gösterilmiştir. Ayrıca düzensiz ağ kullanıldığında ağ kalitesi artarken sayısal hataların büyük oranda azaldığı gösterilmiştir. Böylece program, klasik ters çözüm algoritmalarından daha kısa sürede çözümü bulmakta ve karmaşık yüzey topoğrafyasını gerçeğe daha yakın temsil edilebilmektedir. Geliştirilen algoritma bir maden sahasında ölçülen DAÖ ve RMT verileri ile de test edilmiştir. Sonuçta bakır cevheri olduğu düşünülen zonlar sondaj verileri ile doğrulanmıştır. Bu tez çalışmasında geliştirilen algoritma, düzensiz ağ kullanarak DAÖ ve RMT verilerinin topoğrafyalı birleşik ters çözümünü yapma özelliği ile literatürde geliştirilen ilk algoritmadır. Buna ek olarak, bu çalışma geleneksel düzenli ve düzensiz ağ kullanan ters çözüm algoritmalarının karşılaştırılması bakımından da özgün bir çalışmadır. Ayrıca, bu çalışmada düzensiz üçgen ağda yuvarlatma dizeyi elemanlarının hesaplanması için yeni bir yaklaşımı da önerilmiştir.