Gelişmekte olan ülkelerde kentsel gelişme ve dönüşüm için arazi düzenleme modelleri: Tanzanya'da arazi düzenlemede alternatif modellerin uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GAYRİMENKUL GELİŞTİRME VE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AMANİ MİCHAEL UISSO
Danışman: Harun Tanrıvermiş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Gelişmekte olan ülkelerde kentsel büyümeye bağlı olarak kamusal ihtiyaçların karşılanması ve kentsel gelişmeye hizmet edebilecek miktar ve niteliklere sahip yeni arazilere gereksinim bulunmaktadır. Kentleşmeyi yönetmek ve yeni kent merkezlerini kontrol etmek isteyen plancılar, arazi geliştirme uzmanları ve diğer aktörler, kamunun ihtiyaçları için arazi stoku oluşturmak amacıyla daha fazla miktarda arazi talebinde olacaklardır. Çalışmada incelenen Tanzanya örneğinde, şehirlerinin çoğunda resmi ve gayri resmi arazi geliştirmenin varlığını koruduğu ve bu haliyle kentsel arazi geliştirmenin ikili bir yapıya büründüğü, gayri resmi arazi geliştirmenin resmi arazi geliştirmeyi gölgede bıraktığı ve kentsel arazi geliştirmede zorluklarla karşı karşıya kalındığı dikkati çekmektedir. Kamulaştırma uygulaması yoluyla arazi edinimi ile rasyonel kentsel arazi geliştirme çalışmaları, hem arazi sahipleri, hem de ilgili kamu kurumları için olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bu koşullarda araştırmanın amacı; İngilizce konuşmayan ülkelerde başarılı olan yenilikçi kentsel arazi geliştirme modellerinin potansiyelini ortaya çıkarmak, kentsel arazi geliştirme yaklaşımlarını çeşitlendirmek ve kentsel arazi geliştirmenin avantajlarından yararlanma olanaklarını artırmak ve başarı olanaklarını değerlendirmektir. Kuramsal incelemelere ilave olarak yapılan saha çalışmasının hedeflerine ulaşabilmesi için araştırmada hem anket (fiziksel ve çevrimiçi) verileri, hem de uzman kişi ve kurumlarla derinliğine görüşme sonuçlarının birlikte kullanıldığı karma bir yaklaşım benimsenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre arazi geliştirme öncesi kamulaştırma yoluyla arazi edinimi uygulamasının; sürdürülebilir kentsel arazi geliştirme uygulamaları ve projelerinden etkilenen insanlar üzerindeki sosyo-ekonomik etkisinin azaltılması, çoğunlukla finansal araçlar, katılımcılık, şeffaflık ve uygun düzenleyici çerçevenin eksikliği gibi nedenlerle başarılı olamadığı ortaya konulmuştur. Mekânsal dışlanma, sosyal adalet, marjinalleşme, sosyo-ekonomik etkiler ve yoksulluk gibi arazi edinimi sonrası etkiler, arazi geliştirme ve kentsel dönüşüm uygulamalarında değişim için talep oluşturan konulardan bazılarıdır. Çalışma sonucunda kapsamlı ve kapsayıcı bir arazi yeniden düzenleme yaklaşımlarının uygulanmasının zorunlu olduğu tespit edilmiştir. Zorunlu satın alma gibi devlet öncülüğündeki yüksek maliyetli ve zorlayıcı tedbirlerden kaçınarak, kamu mali risklerini, sosyal ve mekânsal dışlanmayı ve önemli çevresel sorunları azaltacak, kazan-kazan ve kendi kendini finanse edebilecek stratejileri seçme yoluyla etkilenme potansiyeli bulunan insanların alternatif kentsel arazi geliştirme uygulamalarına yüksek düzeyde katılımının sağlanması mümkün görülmektedir. Sonuç olarak arazi yeniden düzenleme tekniklerinin benimsenmesi veya bu tekniğin diğer geleneksel yöntemlerle birlikte kullanılmasının altyapılı kentsel arazi geliştirme sürecine önemli ölçüde katkı sağlayabileceği ve bunun başarılı olarak uygulanabilmesi için ilgili merkezi ve yerel idarelerde gayrimenkul geliştirme ve yönetimi uzmanlarının istihdamının gerekli olacağı vurgulanmalıdır.