Türk hukukunda karşılıksız çek
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÖZEL HUKUK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2007
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEREN FIRAT
Danışman: ASUMAN TURANBOY
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bugünkü ticari hayatımızda çek, nakdi tediye olmaksızın yapılan ödemelerde kullanılan vasıtaların en önemlisi durumundadır. Ayrıca bir ödeme aracı olarak çek, sürat ve güven özelligiyle büyük isleve sahiptir. Çekin bu niteligini sarsacak konulardan en önemlisi çekin karsılıksız çıkması nedeniyle ödenmemesi halidir. Çekin ticari hayatta üstlendigi islevleri yerine getirebilmesi, çeke olan kamu güveninin saglanması ve korunması için ?karsılıksız çek?in etkili yatırımlara baglanması gerekmektedir. Türk Hukukunda karsılıksız çeke iliskin temel düzenlemeler, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda ve 3167 sayılı ?Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun?da yer almaktadır. TTK'nun 695. maddesi uyarınca karsılıksızlıgın, üzerine çek keside edilen hesapta çekin ibrazı anında çek bedelini ödemeye yetecek oranda bir nakit ya da kredinin bulunmaması halinde gündeme gelecegi söylenebilir. Çekin hangi biçimde ve saikle olursa olsun muhatap tarafından ödendigi tüm olasılıklarda hamil açısından karsılıksız çekten söz edilemez. Bir çekin karsılıksız çıkması durumunda hamil, kendisinden önce gelen cirantalara, lehtara, kesideciye ve varsa avalistlere karsı müracaat hakkını kullanabilir. Müracaat borçluları hamile karsı müstereken ve müteselsilen sorumludur. Müracaat hakkını kullanan hamil, TTK'nun 722. maddesi uyarınca, çekin ödenmemis olan bedelini, ibraz gününden itibaren %10 faizini, çekin ödenmemesi nedeniyle yaptıgı masrafları (protesto veya buna muadil tespit masrafları) ve çek bedelinin ?3 'nü asmamak üzere komisyon ücretini talep edebilir. Hamil, TTK madde 722'de belirtilen bu 2 kalemlerin yanı sıra, TTK madde 695 uyarınca çekin karsılıksız kalan kısmının %5'i tutarında çek tazminatının ödenmesini isteyebilir. Çek tazminatına ek olarak hamil ayrıca, çekin ödenmemesi nedeniyle ugradıgı ve TTK'nun 722. maddesi uyarınca isteyebilecegi temerrüt faizi ile karsılanamayan zararlarının da tazminini isteyebilir. Ancak hamil, çek bedelinin %5' ini ve ugradıgı zararları sadece kesideciden talep edebilir. Karsılıksız çıkan çeke iliskin olarak TTK 722. madde kapsamında ödeme yapan bir müracaat borçlusunun diger müracaat borçlularına basvurusu ise, TTK madde 730/1/13 uyarınca poliçeye iliskin TTK'nun 638. maddesine atıf yapılarak düzenlenmistir. Çek hamili müracaat hakkını kaybederse, kambiyo hukukuna özgü sebepsiz zenginlesme davasına basvurabilecegi gibi, taraf olmak kaydıyla temel borç iliskisine dayanarak tahsil davası da açabilir. Müracaat hakkının kaybedilmesi durumunda çek açısından gündeme gelebilecek bir diger olasılık ise karsılıgın devridir. Türk Hukukunda karsılıksız çeke iliskin cezai yaptırımlar ise, 3167 sayılı ?Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun?da yer almaktadır. 3167 sayılı Çek Kanunu'nda karsılıksız çek keside etme suçu sikayete tabi bagımsız bir suç olarak düzenlenmistir. ÇK'nun 16. maddesi uyarınca, karsılıksız çek keside etme suçu için öngörülen ceza ilk defasında çek bedeli tutarı kadar agır para cezasıdır. Bu ceza seksen milyar liradan fazla olamaz. Suçun tekerrür etmesi halinde, 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası verilir. Ayrıca ÇK. madde 16/3 uyarınca, mahkeme islenen suçun niteligine göre 1 yıl ile 5 yıl arasında belirleyecegi süre için hesap sahiplerinin ve yetkili temsilcilerin çek hesabı açtırmalarının yasaklanmasına karar verir. Tüm bu yaptırımların yanı sıra, ÇK'nun 7. maddesi uyarınca keside ettigi bir çek karsılıksız kalan hesap sahibi muhatap bankanın yapacagı ihtar üzerine kendisine ait bütün çek defterlerini aldıgı bankalara iade etmekle yükümlü tutulmustur.