Ratlarda Siklofosfamid İle İndüklenen Nefrotoksisitede Oksidatif Stres ve Böbrek Hasarına Karşı Quercetin ve Hesperidin'in Etkilerinin İncelenmesi

ŞEMSİ GÜL YILMAZ

Ratlarda Siklofosfamid İle İndüklenen Nefrotoksisitede Oksidatif Stres ve Böbrek Hasarına Karşı Quercetin ve Hesperidin'in Etkilerinin İncelenmesi

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ŞEMSİ GÜL YILMAZ

Eş Danışman: SERKAN YILMAZ

Danışman: Aslı Uçar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Siklofosfamid (CP) kemoterapide çok yaygın olarak kullanılan güçlü bir ajandır. CP'nin ciddi yan etkilerinden nefrotoksisite üzerine flavonoidlerin olumlu etkilerinin olabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada, ratlarda CP ile indüklenen nefrotoksisitede oksidatif stres ve böbrek hasarına karşı Quercetin (QUE) ve Hesperidin (HSP)'in olası koruyucu etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Deneyde 36 adet Wistar cinsi erkek rat 15 gün intragastrik yöntemle QUE (100 mg/kg/gün) ve HSP (100 mg/kg/gün) takviyesi verilmiş, 15. gün tek doz (i.p.) CP (200 mg/kg/gün) uygulandıktan sonra sakrifiye edilmiştir. Uygulama süresince yem tüketim miktarları günlük olarak, vücut ağırlıkları ve açlık kan glukoz seviyesi üç defa ölçülerek kaydedilmiştir. Uygulamaların sonunda ratlardan intrakardiyak yöntemle alınan kan örneklerinden serum üre, ürik asit, kreatinin, kan üre azotu (BUN), albümin ve total protein uygun ticari kitler kullanılarak analiz edilmiştir. Deney sonunda böbrek dokusu kesitleri histopatolojik değişiklikler açısından ışık mikroskobu ile incelenmiş ve bu dokudaki süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GPx), glutatyon S-transferaz (GST) enzim aktiviteleri ile malondialdehit (MDA) düzeyleri analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulguların istatistiksel olarak değerlendirilmesinde SPSS programı kullanılmıştır. CP uygulamasının rat böbreklerindeki biyokimyasal parametreler; serum üre, ürik asit, kreatinin, BUN ve total protein seviyelerini yükselttiği (p<0.05) ve enzimatik savunma hattını oluşturan antioksidan enzimlerin (SOD, CAT, GPx ve GST) aktivitelerini düşürdüğü (p<0.05) gösterilmiştir. CP maruziyetinin böbrek dokusu üzerinde ciddi patolojik bulgular geliştirdiği bu nedenle nefrotoksik bir ajan olduğu, ayrıca lipid peroksidasyonu ürünü olan MDA miktarını arttırdığı tespit edilmiştir (p:0.001). QUE ve HSP takviyelerinin CP maruziyetinden kaynaklı oluşan serum üre, ürik asit, kreatinin, BUN ve total protein seviyelerindeki artışı önlediği (p<0.05), SOD, CAT, GPx ve GST aktivitelerini artırdığı (p<0.05) ve böbrek dokusundaki patolojik bulgularda düzelmeler sağlayarak nefrotoksisiteyi azalttıkları gözlemlenmiştir. Sonuç olarak CP'nin oksidatif stres ve böbrek dokusu hasarındaki etkileri göz önünde bulundurularak, bu etken maddeyi içeren ilacın kullanıldığı hastalarda oksidatif stres ve nefrotoksisite gibi organ toksisitelerine karşı QUE ve HSP başta olmak üzere antioksidanlardan zengin beslenme alışkanlıklarının oluşturulması ve gerekli olduğu durumlarda hekim kontrolünde takviyelerin yararlı olabileceği düşünülmektedir.