Kimyasal proses endüstrisi için risk değerlendirme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURŞAN DAĞLI TANRIVERDİ
Danışman: YAHYA SUYADAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanayi devrimi ile yoğun olarak gündeme gelen meslek hastalıkları ve iş kazaları, günümüzde de iş sağlığı ve güvenliği açısından önemli bir konudur. İşyerlerinde yeterli sağlık ve güvenlik önlemlerinin yokluğu nedeniyle ortaya çıkan meslek hastalıkları ve iş kazaları, çalışanların hayatını ve sağlığını doğrudan etkilediği gibi, işletmeler ve ülke ekonomisi için de önemli maliyetler oluşturmaktadır. Risk kavramı; İş hayatında genel olarak tehlike ile eş anlamlı kullanılmakla birlikte, ileride ortaya çıkması beklenen fakat olup olmayacağı kesin olarak bilinmeyen olaylar için kullanılır. Buna göre risk, zarar ve/veya kayıplara yol açabilecek bir olayın ortaya çıkma olasılığı olup, aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır. Risk (İş günü kaybı / Yıl) = Sıklık (Kaza sayısı / Yıl) × Şiddet (İş günü kaybı / Kaza sayısı) ?Project Management Body of Knowledge (PMBOK)? olarak bilinen Risk Analiz Rehberi?nden yola çıkılarak, Risk Yönetim Süreci, ortamdaki tehlikeleri belirleyen, onların kritik değişkenler ve fonksiyonlar üzerindeki etkilerini araştıran ve koruma amaçlı mekanizma veya stratejiler geliştiren bir tekniktir. Risk yönetim süreci; yönetim politikası, prosedürler ve görev tanımlarını kurma bağlamında, içerik tanımlama, inceleme ve değerlendirme uygulamalarını kapsamaktadır. Risk yönetimi kavramı, kazaların önlenmesi için sistematik ve gerçekçi bir çatı kurulmasını sağlar. Literatürde çok sayıda risk değerlendirme yöntemi bulunmaktadır. Bu çalışmada mevcut yöntemlerden; Olasılık Teorisi, Tehlike ve İşletilebilirlik Analizi (HAZOP), Olay Ağacı Analizi (ETA) ve Hata Ağacı Analizi (FTA) metodolojileri incelenmiştir. Kimyasal Proses Endüstrisinde yer alan Soğutma Borulu Reaktör, Kesikli Reaktör, Egzotermik Polimerizasyon Reaktörü, Dolgulu Damıtma Kolonu, Kademeli Damıtma Kolonu, Dolgulu Absorpsiyon Kolonu, Kademeli Absorpsiyon Kolonu, Isı Değiştirici, Buharlaştırıcı, Yoğuşturucu, Santrifüj Pompa/Kompresör, Sprey Kurutucu, Mikser Kurutucu ve Döner Kurutucularda HAZOP formları oluşturulmuştur. Olasılık Teorisi ile hesaplamalar yapılarak, her biri için arıza/yıl olasılıkları hesaplanmıştır. Olay Ağacı Analizleri (ETA) yapılarak, sistemde yıllık devam eden, durdurulan ve kontrolden çıkan olaylar hesaplanmıştır. Hata Ağacı Analizleri (FTA) yapılarak, arızaya neden olabilecek tüm olayların arıza/yıl olasılıkları hesaplanmıştır. ?Monte Carlo Simülasyonu?nun risk değerlendirme konusuna yönelik bir paket programı olan ?@Risk? yazılımının ?Risk Coumpound? alt programı ile Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2008, 2009, 2010, 2011 iş kazası verilerinden seçilen Türkiye çapındaki endüstriyel faaliyet gruplarında (NACE Sınıflanlandırmasına göre) sıklık ve şiddet değerleri ile hesaplamalar yapılmış, grafikler oluşturulmuş ve yıllık iş günü kayıpları; Kağıt ve Kağıt Ürünleri İmalatı için 2954 gün/yıl, Kok Kömürü ve Petrol Ürünleri İmalatı için 279 gün/yıl, Kimyasal Ürünler İmalatı için 3804 gün/yıl, Kauçuk ve Plastik Ürünler İmalatı için 9408 gün/yıl, Metalik Olmayan Ürünler İmalatı için 18958 gün/yıl, Ana Metal Sanayi için 23400 gün/yıl, Elk. Gaz, Buhar ve Hava Sis. Üret. Dağt. İçin 1602 gün/yıl, Suyun Toplanması Arıtılması ve Dağt. için 615 gün/yıl ve Atık Maddelerin Değerlendirilmesi için 1531 gün/yıl olarak öngörülmüştür.