Yolsuzluğun elektrik piyasasında fiyatlara ve etkinliğe etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FUNDA ALTUN
Danışman: Mustafa Kadir Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, yolsuzluğun elektrik piyasası üzerindeki olumsuz etkileri üç bölüm halinde araştırılmıştır. İlk bölümde yolsuzluğun kamu hizmet şirketlerinin sunduğu hizmet fiyatları üzerindeki etkisi bir oyun-teorisi modeliyle analiz edilmiştir. Modelin, yolsuzluk düzeyindeki artışla hizmet fiyatlarının arttığına ilişkin öngörüsü 21 OECD ülkesinin 1995-2015 dönemine ait yıllık verileriyle ampirik olarak test edilmiş ve doğrulanmıştır. Ampirik analizde, yolsuzluğun yanında bazı reform göstergelerinin fiyatlara etkisi de incelenmiştir. Hem mesken hem de sanayi elektrik fiyatlarını, toptan satış piyasasının varlığı ve perakende piyasasının açılmasının negatif yönde, üretim ve iletimin ayrıştırılmasının ise pozitif yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. İkinci bölümde, mesken ve sanayi perakende elektrik fiyatlarının oransal olarak zaman içinde farklılaşmasının nedenleri Avrupa Birliği üyesi ülkeler ve Norveç ile Türkiye'ye ilişkin çeşitli verilerle analiz edilmiş ve ampirik olarak incelenmiştir. Ampirik analizde, yolsuzluk düzeyinin bu oransal değişime olan etkisi de ele alınmıştır. Ancak, yolsuzluğun göreli elektrik fiyatları üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı görülmüştür. Bununla birlikte; toptan satış fiyatındaki düşüş ile rekabet düzeyindeki artış ve gelir artışının, göreli elektrik fiyatlarını sanayi grubu lehine değiştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Üçüncü bölümde, yolsuzluk düzeyinin elektrik dağıtım şirketlerinin performansı üzerindeki etkisi, Türkiye örneği üzerinden ampirik olarak araştırılmıştır. Öncelikle, Türkiye'deki 21 adet elektrik dağıtım şirketinin etkinlik düzeyleri veri zarflama analizi yöntemiyle tahmin edilmiş ve ardından bu etkinlik düzeyleri üzerinde; yolsuzluk, müşteri yapısı, müşteri yoğumluğu ve kayıp-kaçak oranının etkisi, 2015-2019 dönemine ait yıllık verilerle, Tobit yöntemiyle analiz edilmiştir. Buna göre, yolsuzluktaki artış Türkiye'deki elektrik dağıtım şirketlerinin etkinlik düzeyinde düşüşe yol açmaktadır. Mesken abonelerine satılan elektriğin payındaki artış ve kilometre başına düşen tüketici sayısındaki artış da etkinliği artırmakta, kayıp-kaçak oranındaki artış ise beklendiği gibi etkinlik düzeyinde düşüşe yol açmaktadır. Sonuç olarak tezde, yolsuzluğun elektrik piyasası üzerindeki bozucu etkileri çeşitli göstergelerle ortaya konulmuştur. Bu çerçevede, yolsuzlukla mücadelenin, piyasa düzeyinde ortaya çıkan etkileri nedeniyle de ihmal edilmemesi gereken bir sorun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.