Tüketici haklarının gözetilmesi açısından, Ankara ili kasaplık sığır etlerinde cinsiyet ve yaşın biyolojik analizlerle değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ADLİ BİLİMLER ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BÜŞRA CUMHUR
Danışman: BENGİ ÇINAR KUL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hayvan DNA'sında kimliklendirme testleri hayvanların şüpheli ya da kurban olarak yer aldığı cezai ve hukuki davaların çözümünde, şecereli üretimde saflığın kontrolünde ya da şüpheli babalık/analık durumlarında ebeveyn belirleme gibi olgularda giderek daha yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Tarımsal üretim değeri olan hayvanlar söz konusu olduğunda; adli vakaların araştırılmasında değerli birer kimliklendirme bileşeni olan yaş ve cinsiyetin belirlenmesi, etin ticari değerinin derecelendirmesi ve sınıflandırılmasında da önemli bir kriterdir. Bu nedenle sunulan tez çalışmasında sığır türüne ilişkin adli olaylarda cinsiyet ve yaş belirlemede kullanılacak ekonomik ve güvenilir bir metodoloji oluşturulması ve tüketici haklarının gözetilmesi açısından, Ankara ili kasaplık sığır etlerinde doğrulamanın yapılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, kombinadan temin edilen yaşı ve cinsiyeti bilinen sığır etlerinde (n=67) iki farklı kas grubunda (M. longissimus dorsi ve M. biceps femoris) floresans mikroskobu aracılığıyla lipofuskin birikimine dayanan yaş tahmininin yapılabilirliği ortaya konulmuştur. Ayrıca Ankara'nın 8 ilçesinde market ve kasaplardan doğrudan halkın tüketimine sunulan sığır etlerinde (n=48) ise AMELX/AMELY gen bölgesi ile PZR temelli cinsiyet belirlenmesi yapılmıştır. Rastgele seçilen 10 örneğin yaşı da lipofuskin derecelendirme metodu kullanılarak analiz edilmiştir. Kombinadan yapılan örneklemede, 67 hayvandan 37'sinin (%55,2) 3 yaş ve üstü dişi olduğu saptanmış olmasına rağmen, market ve kasap reyonlarından yapılan örneklemede 48 örnekten sadece 1 adet dişi (%2,1) belirlenmiştir. AMELX/AMELY gen bölgesi yükseltgenme ürününün kısa olması ve düşük numune miktarı (~ 5mg) ile dahi başarılı sonuç vermesi nedeniyle; genellikle az miktarda tespit edilebilen ve degredasyona bağlı yükseltgenme problemleri yaşanan adli numunelerde kullanılmalarının uygun olacağı düşünülmektedir. Yaş belirlemede iki kas grubu arasında yoğunluk farkı olmasına rağmen lipofuskin derecelendirmesinde her ikisinin de kullanılabilir olduğu belirlenmiştir. Enine kesitler, boyuna kesite oranla daha informatif bulunmuştur. Bununla beraber kas dokuda floresans ışıma veren diğer yapıların (hiyalin dejenerasyonu, otolitik kas grupları vb.) ayrımında görünür ışık altında mikroskop incelenmesine gereksinim duyulmaktadır. Ayrıca 11 ay formolde bekletilen dokuların lipofuskin derecelendirmesinde kullanılabileceği belirlenmiştir. Market ve kasap reyonlarından yapılan örneklemede dişi hayvan yüzdesinin kombinadan farklı olması, Et ve Süt Kurumu'nun fiyat listesinde 3. kalite sınıfına giren 3 yaş ve üstü dişi hayvanların ağırlıklı olarak işlenmiş ürün olarak tüketiciye sunulduğunu düşündürmektedir. Ayrıca bu etlerin doğrudan halkın tüketimine sunulması durumunda kaliteye göre fiyatlandırılmamasına bağlı olarak, satıcının haksız kazanç elde edeceği ve tüketicinin aynı oranda zarar edeceği anlaşılmaktadır.