Evsel katı atık tesislerinin proje değerlemesi ve finansmanı: Aksaray ili örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, GAYRİMENKUL GELİŞTİRME VE YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TAHİR ERDEM ÖZTÜRK
Danışman: Harun Tanrıvermiş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Katı atık bertaraf tesislerinin finansmanına kendi öz kaynakları yeterli olmayan yerel yönetimler Avrupa Birliği fonları gibi dış kaynaklar ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişliği Bakanlığı aracılığıyla merkezi yönetimin sağlayabileceği kısmi hibe gibi kaynaklara ihtiyaç duymaktadır. Ancak bu kaynaklara ulaşılabilme sürecinin uzun olması ve başvuru sürecinin olumlu olarak sonuçlanmasının garanti olmaması gibi nedenlerden dolayı belediyeler çok tercih etmemektedir. Bu yüzden yerel yönetimler kendi bütçe olanakları, İller Bankası Anonim Şirketi kredileri veya kamu-özel işbirliği modelleri gibi finansman kaynaklarını tercih etmektedir. Düzenli depolamaya oranla yüksek yatırım maliyetleri olması nedeniyle entegre katı atık tesislerine yap-işlet-devret gibi kamu-özel işbirliği modelleri ile özel sektörün yatırım yapmasının teşvik edilmesi gerekmektedir. Bu amaçla 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun ile imkân sağlanmakta ve atık tesislerinde biyogazdan enerji elde edilmesine yönelik teşvikler yapılmaktadır. Devlet tarafından çöpten enerji üretilmesine verilen en büyük destek, birçok ülkede uygulanan çöp gazından üretilen elektriğe devletin sabit fiyat üzerinden alım garantisi vermesidir. Türkiye'de 2010 yılından itibaren çöpten enerji üreten lisanslı firmaların 30.06.2021 tarihinden önce işletmeye giren üretim tesislerinde üretilen elektrik enerjisinin her bir kilowatt saati için 10 yıl süreyle 13,3 Cent sabit fiyattan alım garantisi verilmiştir. İstanbul ilinde üç adet, Ankara ilinde iki adet ve Aksaray ilinin de içinde olduğu düzenli depolamanın yapıldığı her katı atık sahasında biyogazdan elektrik üreten tesislerin aktif olduğu belirlenmiştir. Yerel yönetimlerin koordinatörlüğünde kamu ve özel işbirliği modelinin etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi katı atık tesislerinin yatırım ve işletme maliyetleri ile çöp gazından üretilen elektrik ile elde edilecek gelirlerin göz önünde bulundurulduğu bir proje değerlemesi ile mümkündür. Bu çalışmada Aksaray ilinde katı atık tesisinin belediye bütçesi, İller Bankası AŞ kredileri, kamu-özel işbirliği modelleri gibi alternatif finansman kaynakları kullanılarak söz konusu yatırımın yapılabilme olanakları incelenmiştir. Aynı zamanda her bir finansman modelinin politik, ekonomik, sosyal, teknolojik, çevresel ve hukuki açıdan güçlü ve zayıf yönleri ile karşılaşılabilecek fırsat ve tehditlerin ortaya konulduğu PESTEL ve SWOT analizleri yapılmıştır. Bu çalışma sonuçlarına göre çöp gazından enerji üreten katı atık tesislerinin kamu-özel işbirliği modelleri ile yapılmasının ekonomik açıdan ancak taraflar arasında makul oranda gelir paylaşımı yapılmasıyla avantajlı olduğu tespit edilmiştir. Yerel yönetimlerde proje finansman modellerinin uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi için gayrimenkul geliştirme ve yönetimi uzmanlarının istihdamının özel önem taşıdığı ortaya konulmuştur.