Eski Azerbaycan toplumlarında ölü gömme gelenekleri ve Anadolu etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ANTROPOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ULKAR ALLAHVERDİYEVA
Danışman: İSMAİL ÖZER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toplum hayatında değişmesi için uzun zaman gereken unsurlardan biri de ölü gömme gelenekleridir. Ölü gömme gelenekleri arasında olan benzerlikler ve farklılıklar kültürler arasında olan bağı, etkileşimi de ifade eder. Bunu göz önünde bulundurarak yaptığımız çalışmamızda önce Azerbaycan ve Anadolu coğrafiyası, Genç Tunç Çağı evresinde mevcut olan ekonomik ve sosyal durumları hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Azerbaycan ve Anadolu bölgelerinde uygulanan, toplumların diğer dünya anlayışını yansıtan ölü gömme geleneklerinden bahsedilerek onların karşılaştırılması yapılmıştır. Bu karşılaştırma mezarlar ve mezarlıkların konumunu, onların yapısal özellikleri, gömü uygulamaları, mezar hediyeleri, bölgelere göre gömü adetleri arasındakı benzerlik ve farklıkları kapsamıştır. Antopolojik ve arkeolojik verilerin temel olarak alındığı bu çalışmamızda, Azerbaycan bölgesinde Geç Tunç-Erken Demir Çağı, Anadolu'da ise Geç Tunç Çağı ele alınmıştır. Bu zaman diliminde her iki coğrafi bölgede sosyal berabersizlik daha da artmış ve bu da mezar yapımında ve mezar hediyelerinde kendini bariz bir şekilde göstermiştir. Kafkasya ve Azerbaycan'da yaygın olan kurgan mezar türü M.Ö. 2. bin yılda Anadolu'da da görülmeye başlamıştır. Basit toprak mezarlar da uyğulanmaya devam etmiş, bunun yanı sıra, küp mezarlar da kullanılmıştır. Bundan başka, hediyeler bırakılmış, fakat insan kalıntılarına dair iz taşımayan boş mezarlar da bulunmuştur ki, onların da sebebi hakkında bilim insanları her iki bölgede farklı yorumlar yapmışlar. Gömü türlerine bakacak olursak, her iki bölgede ceset gömme ve yakma geleneği Geç Tunç Çağ'ında da devam etmiştir. İntramural mezar türü hala devam etse de, saylarında azalma görülmüş, ekstramural mezar türü ise yayğınlaşmıştır. Mezar hediyelerine bakdığımızda, her iki bölgeye özgü ve bunun yanı sıra benzerlik içerisinde olan ürünleri de görebiliriz. Sıvı ürünler koymak için kullanılan seramik ürünler, tunç halka, küpe, kolye gibi süs eşyaları, tunçtan yapılmış silahlar her iki bölgede mezarlara bırakılan eşyalar sırasındadır. Keçi, yabani domuz, at, koyun, sığır ve diğer hayvan ve kuş kemiklerinin de mezara bırakılmış adak oldukları düşünülmektedir. At kemikleri bulunan kurganlara mezar hediyeleri açısından da diğerlerine kıyasla daha çok eşya bırakıldığı da gözlemlenmiştir. Azerbaycan ve Anadolu bölgesinde Geç Tunç Çağ'ında görülen gömme türlerinde de benzer yanlar vardır. Her iki bölgede tekli, çift ve çoklu gömü uyğulanmıştır. Bir kaç istisna örnekler haricinde, bebekler yetişkinlerle birlikte gömülmüşlerdir.