Sporda prososyal ve antisosyal davranışları etkileyen kişilik, motivasyon ve ahlaktan uzaklaşma faktörlerinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YASİN ALTIN

Danışman: Semiyha Tuncel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, üniversite öğrencisi takım sporu sporcularının (N = 1082, Ortyaş = 20.62±2.05) beş faktör kişilik özelliklerinin ve görev-ego yönelimlerinin prososyal ve antisosyal davranışlarını doğrudan ve ahlaktan uzaklaşma aracılığıyla dolaylı olarak etkileyip etkilemediğini incelemiştir. Katılımcılar, beş-faktör kişilik özellikleri, görev ego yönelimleri, ahlaktan uzaklaşma ve prososyal-antisosyal davranış değişkenleriyle ilgili ölçekleri doldurmuşlardır. Veriler, R (4.3.1) programında yapısal eşitlik modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Bu model ile doğrudan, dolaylı ve aracılık etkileri tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, kişiliğin dışadönüklük, uyumluluk ve özdenetimlilik boyutlarının ve sporda görev-ego yönelimlerinin davranış türlerine etkileri anlamlı bulunmuştur. Ahlaktan uzaklaşma, bu değişkenlerin etkilerine aracılık etmekle birlikte, bunlardan bağımsız olarak prososyal ve antisosyal davranışları etkilemiştir. Ahlaktan uzaklaşmanın %29'u, takım arkadaşına yönelik prososyal davranışın %30'u, rakibe yönelik prososyal davranışın %6'sı, Takım arkadaşına yönelik antisosyal davranışın %24'ü ve rakibe yönelik antisosyal davranışın %66'sı etkisi ele alınan değişkenlerle açıklanmıştır. Sonuç olarak, kişilik özelliklerinin sporda ahlaki davranışlara dolaylı etkileri söz konusu olsa da bu etkilere ilişkin kanıt eksikliği bulunmaktadır. Spora içsel değerlerle motive olmak ahlaktan uzaklaşmayı azaltmakta ve sporcular daha fazla olumlu davranış sergilerken daha az olumsuz davranış sergilemektedir. Spora dışsal standartlara dayalı motive olmak ahlaktan uzaklaşmayı artırmakta ve sporcular daha fazla olumsuz davranış sergilerken daha az olumlu davranış sergilemektedir. Sporcuların ahlaktan uzaklaşmaları onların daha sık olumsuz davranış sergilemesine neden olmakta, fakat olumlu davranışlarını azaltsa da bu etkisi zayıf kalmaktadır. Sporcuların ahlaktan uzaklaşmalarını azaltacak stratejilerin geliştirilmesi ve antrenörlerin veya öğretmenlerin bu stratejilerle sporcularına yaklaşmalarının teşvik edilmesi tavsiye edilmektedir.