ÜZÜM ÇEŞİTLERİNDE (Vitis vinifera L.) ADAPTASYON ÖLÇÜTÜ OLARAK YAPRAK VE STOMA ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sinem Güler
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Birhan Kunter
Eş Danışman: Yüksel Akınay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Ankara koşullarında aynı bağ alanında yetiştirilen Vitis vinifera L. türüne ait 22 üzüm çeşidinde stoma ve yaprak morfo-anatomik özellikleri ile bu özellikler arasındaki ilişkilerin adaptasyon ölçütü olarak kullanılabilirliğinin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Üzerinde çalışılan tüm çeşitler 5BB anacı üzerine aşılı durumda olup, bu çeşitlerin 13'ü aynı zamanda 1103P anacı üzerine aşılı olarak yer almaktadır. Stoma yoğunluğu, stoma tipi dağılımı, stoma morfometrik özellikleri (uzunluk, genişlik ve alan), yaprak alanı, yaprak yaş ağırlığı, yaprak kuru ağırlığı, spesifik yaprak alanı, spesifik yaprak yaş ağırlığı, spesifik yaprak kuru ağırlığı, trikom oranı ve yaprak kalınlığı özellikleri bakımından çeşitler arasındaki farklılık önemli bulunmuştur. 5BB anacına aşılı 22 çeşidin stoma yoğunluğu 168,17-268,27 stoma/mm2 arasında değişim göstermiştir. 1103P anacına aşılı 13 çeşidin stoma yoğunluğu değerleri aynı aralıkta yer almıştır. İncelenen tüm çeşitlerde üç farklı stoma tipinin (üst durumlu, aynı seviyede ve alt durumlu) varlığı SEM görüntülerinde tespit edilmiştir. 5BB anacına aşılı çeşitlerde aynı seviyede stoma tipi oranı % 39,12-62,47 arasında, üst durumlu stoma tipi oranı, % 15,51-42,63 arasında ve alt durumlu stoma tipi oranı % 7,52-26,47 arasında belirlenmiştir. İki farklı anaç üzerine aşılı 13 çeşit karşılaştırıldığında, anacın stoma yoğunluğu ve alt durumlu stoma tipi üzerine etkisi istatistik olarak önemli bulunmamıştır. Stoma yoğunluğu ile yaprak alanı ve kuru ağırlık arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bu durumun aksine stoma yoğunluğu ile yaprak kalınlığı arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Stoma morfometrik özellikleri spesifik yaprak alanı ve trikom oranı ile negatif anlamlı ilişkiler göstermiştir. Temel bileşen analizi sonucunda 22 üzüm çeşidinde incelenen yaprak ve stoma özellikleri bakımından ilk iki bileşen toplam varyasyonun % 45,24'ünü açıklamıştır. 1.bileşene spesifik kuru ağırlık, kuru ağırlık, stoma uzunluğu, stoma genişliği ve stoma alanı pozitif yönde, spesifik yaprak alanı ve trikom oranı ise negatif yönde yüksek katkı sağlayan özellikler olmuştur. 2.bileşene yaprak alanı pozitif yönde, üst durumlu stoma tipi ise negatif yönde yüksek katkı sağlayan özellikler olmuştur. Kümeleme analizi sonucunda 22 üzüm çeşidi için benzerlik bulunmamıştır.