Türkçe bilimsel metinlerde üstsöylem belirleyicileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TÜRKÇENİN EĞİTİMİ VE ÖĞRETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZDEN FİDAN
Danışman: GÜLSÜN LEYLA UZUN
Özet:ÖZET Bu çalışmada, Psikoloji, Dilbilim ve Tıp Bilimi alanlarında yazılmış olan araştırma yazılan, incelenmektedir. Bu inceleme, Ken Hyland'in etkileşimsel söylem çözümlemesi yaklaşımı çerçevesinde, araştırma yazılarında üstsöylemsel işlevler konusunda ortaya koyduğu ölçütler temel alınarak yapılmıştır. Etkileşimsel söylem çözümlemesi yaklaşımında, metnin üretilmesi ve yorumlanması sürecinde, üretici metin ve alıcı metin arasındaki ilişkinin söyleme yansıtılan görünümleri incelenmektedir. Bu yaklaşım çerçevesindeki çalışma konularından biri de, bilimsel söylem çözümlemesi bağlamında, araştırma yazılarında üstsöylemsel düzenlemeler olarak adlandırılan ve metin yüzey yapısında, dilsel olarak üstsöylem belirleyicileriyle kodlanan dilsel ve sözbilimsel yapılanmalardır. Bu dilsel yapılanmalar, metnin üretilme amacına bağlı olarak, metin yüzey yapısında eklemlenen dilsel birimler aracılığıyla üretici ve alıcı süreç arasındaki etkileşimin sağlanabilmesine hizmet etmektedir. Bilimsel söylemin iletişimsel amaçlan düşünüldüğünde üretici ve alıcı süreçler arasındaki etkileşimin sağlanması, bilimsel metnin iletişimsel amacım yerine getirmesi anlamına gelmektedir. Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda, bu tezde Psikoloji, Dilbilim ve Tıp Bilimi alanlarında Türk yazarlar tarafından yazılmış olan Türkçe araştırma yazılarında metin yüzey yapısında üstsöylem belirleyicileriyle kodlanan üstsöylemsel düzenlemelerin sergilediği özellikler, bilim dallan arasındaki kullanım sıklıkları açısından incelenmektedir. İncelememizin sonucunda, üstsöylemsel düzenlemelerin Tıp alanında yazılmış olan araştırma yazılarında Dilbilim ve Psikoloji alanlarında yazılmış olan metnin genelinde üstsöylem belirleyicilerinin kullanım oranlan açısından Dilbilim ve 109Psikoloji alanlarının benzerlik sergilediği görülmüştür. Ayrıca, metin genelinde yapılan üstsöylemsel düzenlemeler, tüm alanlarda metinsel üstsöylem türünde yoğunlaşmaktadır, bununla birlikte kişilerarası üstsöylemin en yüksek oranda kullanıldığı alan Dilbilimdir. Bu çalışmanın sonucunda ulaştığımız bir diğer önemli sonuç ise, kaçınmaların metinde kullanılma oranının alanlararasında benzerlik sergileyen tek üstsöylem ulamı olduğudur. Bu da bize kaçınma kullanımının topluluksal olarak değil, toplumsal olarak koşullandığım göstermektedir. 110