Türkçede tanıtsallık: Dolaylı ve dolaysız yanıt türleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİLBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEMET CORCU GÜL
Danışman: GÜLSÜN LEYLA UZUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tanıtsallığın tanımı ile ilgili iki yaklaşım bulunmaktadır. Bunlardan ilki bu ulamı kipsel bir ulam olarak görürken diğeri tanıtsallığı bağımsız bir ulam olarak ayrı bir başlıkta incelemektedir. Tanıtsallık kipsel bir ulam olarak tanımlandığında bilgi kipliği ile benzer özellikler ile tanımlanmıştır. Ancak, Palmer (2001) tipolojik kiplik sınıflandırmasında tanıtsallığı hem bilgi kipliğinden ayrı tutmayı hem de kipsel işlevlerini göz ardı etmeden ulamı incelemeyi mümkün hale getirmiştir. Bu niteliğiyle söz konusu yaklaşım (Palmer, 2001), çalışmamızın temelini oluşturmaktadır.Bu tanım çerçevesinde ele alınan Türkçede tanıtsallık ile ilgili şu sorulara yanıt aranmıştır:i.Türkçede dilbilgiselleşen tanıt türleri hangileridir?ii.Hangi tanıt türü hangi dilbilgisel birim(ler) ile işaretlenmektedir?iii.Kişi çekiminin belirli bir tanıt türü üzerinde belirgin bir etkisi var mıdır?iv.Tanıtsallık belirtilerinin ZGK değerleri nasıl açımlanmaktadır?Bu soruların yanıt bulmak amacıyla oluşturulan toplam 5 ayrı anadili konuşucusu sormacası 531 lisans öğrencisine (Ankara Üniversitesi DTCF ve Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğrencilerine) uygulanmış, toplanan sonuçlar, yüzde ve frekans dağılımları alınarak değerlendirilmiştir.Yapılan uygulamandan elde edilen bulgular, tanıtsallığın biçim-anlambilimsel sunumları için kullanılmıştır. Çalışmamızda önerilen biçim-anlambilimsel sunumlar durum anlambiliminin ilke ve araçları kullanılarak oluşturulmuştur. Durum anlambilimi, dilin dış dünya ile dil dünyasının olay/durumların karşılıklı etkileşimi içinde anlamlandığı savını temel alması açısından olası dünyalar anlambilimi gibi dil dünyasını kendi içinde anlamlandıran kuramlardan ayrılmaktadır. Tanıtsallığın durum anlambilimsel sunumlarında kullandığımız başlıca kavramlar kısıtlayıcı ve tutum eylemleri olmuştur. Tanıtsallık tanıtlayan durum ve tanıtlanan durum arasında koşullu kısıtlayıcılar ile tanımlanmış bir ilişki düzeneği olarak tanım bulmaktadır. Farklı ilişki düzenekleri (kısıtlayıcı, tutum eylemi, tanıtlayan veya tanıtlanan durumlara ait özellikler gibi) farklı tanıtsal değerler doğurmaktadır.