Proclus ve El-Fᾱrᾱbῑ'de âlemin ezelîliği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE VE DİN BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RAVZA NUR BAYRAM
Danışman: Eyüp Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Proclus ve El-Fārābī, Tanrı ve âlem arasındaki ilişkinin keyfiyetini, sudûr teorisiyle izah eder. Sudûr teorisi, Bir'in sürekli yaratması düşüncesini içerirken, O'nun nedenselliğe dayalı fiilinin zamansal bir yaratılış olarak anlaşılmasını imkansız görür. Dolayısıyla sudûr teorisinin temelinde âlemin ezelî olduğu fikri bulunur. Yeni-Platoncu felsefede sudûr teorisindeki boşlukları dolduran ve onu sistematik hale getiren kişi Proclus'tur. Proclus Âlemin Ezelîliği Üzerine adlı 18 delilden oluşan müstakil bir çalışmayla âlemin ezelî olduğunu savunur. Yeni-Platoncu sudûr teorisinin İslam felsefesindeki ilk temsilcisi ise el-Fārābī'dir. El-Fārābī'nin metafizik sistemini sudūr teorisi üzerine inşa ettiği dikkate alındığında o da sudûra dayalı sürekli yaratma düşüncesini benimsemesi el-Fārābī'nin âlemin ezelîliği meselesinde Proclus ile mukayese edilmesini gerektirir. Birinci bölüm, Proclus'un Âlemin Ezelîliği Üzerine adlı metnindeki âlemin ezelîliğine dair 18 delilin açıklamasından oluşur. İkinci bölüm, el-Fārābī'nin âlemin ezelîliğine dair düşüncesini Proclus bağlantısı ile birlikte inceler. Tezin amacı, Proclus ve el-Fārābī'nin âlemin ezelîliği meselesindeki görüşlerini dikkate alarak el-Fārābī'nin âlemin ezelîliği meselesinde Proclus ile ne ölçüde benzeştiği, ondan hangi noktalarda ayrıldığı ve meseleye varsa hangi bakımdan ekleme ve çıkartma yaptığının tespitidir. Sonuç, el-Fārābī'nin âlemin ezelîliğine dair düşüncesiyle ilgili elde edilen delillerin Proclus'un delilleri ile uyum içinde olduğu ve onun âlemin ezelîliği fikrinde, Proclus'un da dahil olduğu Yeni-Platoncu geleneğin izini takip ettiğidir. Anahtar Kelimeler: Proclus, El-Fārābī, Âlem, Ezelîlik