Arseniğe maruz işçilerde, oksidatif stres ilişkili genlerdeki polimorfizmlerin (MnSOD ve p22phox) ve kan arsenik düzeylerinin, DNA hasarına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ADLİ BİLİMLER ANABİLİM DALI (DİSİPLİNLERARASI), Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA BALCIOĞLU
Danışman: HALİT SİNAN SÜZEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Arsenik IARC'a göre Grup-I insan karsinojeni olup, kronik maruziyeti bir çok ülkede insan sağlığını tehdit etmektedir. Çevresel ve mesleksel olarak düşük dozda da olsa As maruziyeti sonucu bireylerde zamanla kronik arsenik maruziyeti meydana gelmekte, bu maruziyeti oksidatif stresi tetikleyerek DNA hasarlarına, dermal, kardiyovasküler, diyabet ve solunum yolu hastalık risklerini artırarak da deri, mesane, akciğer ve böbrek kanserlerine neden olabilmektedir. Ülkemizde arsenik kirliliğinin jeojenik olarak yüksek olduğu ve çevresel As maruziyetlerinin gözlendiği Kütahya'nın Emet ilçesindeki bir metal fabrikasındaki işçilerin yakın/stabil maruziyetin belirlenmesi için kan As düzeylerinin ölçülerek mesleksel maruziyetlerin tespiti, bireylerin lenfositlerindeki genotoksik hasarlarının belirlenmesi, bireylerin oksidatif stres ilişkili genlerindeki MnSOD Val16Ala ve p22phox His72Tyr polimorfizmlerinin analizlerinin yapılması ve bu polimorfizmler ve kan As düzeylerinin DNA hasarlarına etkisinin araştırılması hedeflenmiştir. Bu kapsamda Arseniğe doğal ve mesleksel maruz işçilerin kan As düzeylerini belirlemek için grafit fırınlı AAS cihazı, genotoksik hasarın (DNA hasarı) tespiti için Comet Assay yöntemi, Oksidatif stresle ilişkili MnSOD Val16Ala ve p22phox His72Tyr gen polimorfizmlerinin tespiti için de PCR-RFLP tekniği kullanılmıştır. Çalışmamızda işçilerin kan As düzeyleri ortalama 17,15±11,30 μg/L (Min:3,40 μg/L-Mak: 52,44 μg/L); Comet DNA hasar düzeyleri ortalama 65,84±8,42 (Min:52,92-Mak:105,27) olarak belirlenmiştir. MnSOD Val16Val polimorfizminde genotip frekansları Val/Val %23,4 - Val/Ala %55,4 - Ala/Ala %21,2 olarak; p22phox His72Tyr polimorfizminde genotip frekansları ise His/His %27,4 - His/Tyr %50,3 – Tyr/Tyr %22,3 olarak tespit edilmiştir. Yapılan istatistikler sonucunda MnSOD Ala/Ala + p22phox Tyr/Tyr genotiplerine sahip bireylerdeki DNA hasarları 73,71±15,80 (Min:59,04-Mak:105,27) olarak, diğer genotip varyantlarına göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde yüksek bulunmuştur. Kan As düzeyleri erken biyolojik gösterge olarak, Comet DNA hasarı düzeyleri de erken genotoksik biyobelirteç olarak iyi bir potansiyele sahiptir. Bireylerin çalışma ortamı, yaşam alanları ve biyolojik materyallerindeki As düzeyleri izlenerek, arsenikten etkin şekilde korunma yolları belirlenebilir ve oluşabilecek hastalıklar önlenebilir. Anahtar Sözcükler: Arsenik, Comet, PCR-RFLP, MnSOD-Val16Ala polimorfizm, p22phox-His72Tyr polimorfizm.