Bazı kalıcı organik kirleticilerin köpek ve insan plasental kolinerjik sistem üzerine etkisinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, FARMAKOLOJİ VE TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RECEP UYAR
Danışman: BEGÜM YURDAKÖK DİKMEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Plasental kolinerjik sistem nöronal sinirsel iletimi dışında birçok hücre içi metobolik faaliyetlerde ve plasental gelişimde de önemli bir faktör olduğu bilinmektedir. Bu fonksiyonları göz önüne alındığında; birçok çevresel kirleticinin bu mekanizmaları etkileyerek fetüste yapısal anomaliler, fonksiyonel bozukluklar, konjenital neoplazi, büyüme geriliği, erken doğum, vitamin D yetersizliği, sistemik inflamasyon, düşük doğum ağırlığı, preterm doğum, erişkin koroner arter ve diyabet hastalıklarına temel oluşturacak epigenetik ve glukoz metabolizmasında değişiklikler, gestasyonel hipertansiyon, preeklampsi, abortus ve fetüs ölümüne neden olabilmektedir. Çalışmada çevresel kirleticiler ve plasental kolinerjik sistem arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla, çalışmanın ilk aşamasında hemokoryal yapıya sahip insan ve endotelyokoryal yapıya sahip köpek plasentasında; bazı KOK'ların analizinin GC-MS ile yapıldı (PCB, PBDE, PAH ve Organoklorlu pestisitler). Yapılan kirletici taramasında 20 insan plasentasından 13 örnekte kirletici tespit edildi. Kirletici tespiti ile annelerin sigara içme/maruziyeti arasında yakın bir ilişki bulundu. Tarama yapılan 15 köpek plasentasında ise 7 örnekte kirletici tespit edilebilmiştir. Çalışma kapsamında ortalama PAH yükü 877 ng/g DTT kirletici yükü ise ortalama 54,82 ng/g olarak tespit edilmiştir. Çalışmamızdaki köpek örneklerinde ise bu değerler sırasıyla 160 ng/g ve 156 ng/g olarak bulunmuştur. Elde edilen ortalama toplam PCB yükü 16,6 ng/g, PBDE yükü ise 89,71ng/g olarak bulunmuştur. Bu değerler köpek plasenta örnekleri için ise sırasıyla 133 ng/g PCB, 488 ng/g PBDE yükü şeklindedir. Tespit edilen kirleticiler ile kolinerjik sistemin önemli bileşenlerinden olan muskarinik, nikotinik reseptörler ve asetilkolinesteraz enzimleri ile yapılan in siliko taramada özellikle 4-4 DDE'nin ve PCB153'ün bazı muskarinik reseptörlere olan ilgisinin oldukça yüksek olduğu saptandı. Transkriptom analizleri sonucunda hücre proliferasyonu, kalsiyum sinyalizasyonu, asetilkolin reseptör sinyalizasyonu, hücre iskeleti ve amino asit transferi gibi nöronal olmayan kolinerjik sistem ile ilişkilendirilebilinecek hücresel fonksiyonların etkilendiği görülmüştür. Gen ifade farklılığı görülen bu fonksiyonlardan birçoğunun köpek ve insan türleri için ortak olduğu saptanmıştır. Bu hücresel fonksiyonlara bağlı olarak hücre bütünlüğü ve metabolizmasının etkilenmesi ile birlikte fetüs için bir bariyer özelliği taşıyan plasentanın koruyuculuğunun azalmasına sebep olabileceği bilinmektedir. Bunun yanı sıra fetüsün büyüme ve gelişimi için önemli bir rol oynayan plasental hücre fonksiyonlarındaki problemler; preklampsi, erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve daha birçok kronik problemlere davetiye açtığı görüşü önem kazanmaktadır.