Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda sparc, sparcl-1/hevin ve trombospondin-1 düzeylerinin sağlıklı kontrollerle karşılaştırılması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİLÜFER YILDIZ KISMET
Danışman: Sadettin Burak Açıkel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Beyin gelişiminin çeşitli basamaklarında, beyindeki eksitasyon/inhibisyon dengesinde, nöroinflamasyon, sistemik inflamasyon ve otoimmunite süreçlerinde kritik rollerinin olduğu gösterilen beyinde astrosit kaynaklı yapısal olmayan ekstraselüler matriks proteinlerinden, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) etiyolojisinde rolü olabileceği düşünülen Sparc, Sparcl-1/Hevin ve Trombospondin-1'in serum düzeyleri ölçülerek, DEHB etiyopatogenezindeki rolleri hakkında bilgi edinmek, bu proteinlerin DEHB'nin klinik özellikleri ile olan ilişkisini değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine başvuran, kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme sonucunda Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı-5 (DSM-5) tanı kriterlerine göre DEHB tanısı konulan, eşlik eden ek psikiyatrik ve tıbbi hastalığı olmayan, normal entelektüel düzeye sahip olarak değerlendirilen, 6-12 yaş aralığındaki, 46 çocuk çalışmanın DEHB grubuna; 6-12 yaş aralığında psikiyatrik ve tıbbi hastalığı olmayan 40 sağlıklı çocuk çalışmamızın kontrol grubuna dahil edilmiştir. Çalışmaya katılmaya gönüllü olan çocuklara ve ebeveynlerine çalışma hakkında detaylı bilgi verilerek bilgilendirilmiş gönüllü onam formu imzalatılmıştır. Klinisyen tarafından katılımcılara ÇGDŞ-ŞY-T uygulanmıştır. Katılımcıların kendilerine 'Revize Edilmiş Çocuk Anksiyete ve Depresyon Ölçeği'(RÇKDÖ); katılımcıların ebeveynlerine 'Sosyodemografik Veri Formu' 'Conners Anababa Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş Uzun Formu' (CADÖ-YU), '6-18 Yaş Çocuk ve Gençler İçin Davranış Değerlendirme Ölçeği'(ÇDDÖ), 'Sosyal Cevaplılık Ölçeği' (SCÖ) ve 'Yönetici İşlevlere Yönelik Davranış Değerlendirme Envanteri' (YİYDDE); DEHB grubunu oluşturan katılımcıların öğretmenlerine '6-18 Yaş Grubu Çocuk ve Gençler İçin Öğretmen Bilgi Formu' (ÇDDÖ-ÖBF) ve 'Conners Öğretmen Derecelendirme Ölçeği- Yenilenmiş Uzun Form'u (CÖDÖ-YU) doldurtulmuştur. Katılımcılardan alınan periferik venöz kan örneklerinden ELISA yöntemi ile serum Sparc, Sparcl-1/Hevin ve Trombospondin-1 düzeyleri ölçülmüştür. Bulgular: DEHB grubunda serum Sparc, Sparcl-1/Hevin ve Trombospondin-1 düzeylerinin sağlıklı kontrol grubuna göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğunu bulunmuştur. DEHB'li çocuklarda serum Sparc düzeylerinin yürütücü işlevlerdeki bozulmaları gösteren yüksek YİYDDE puanları ile negatif yönde ilişki gösterdiği, Trombospondin-1 düzeylerinin ise ÇDDÖ ile değerlendirilen çeşitli sorun alanlarıyla pozitif yönde bir ilişki gösterdiği saptanmıştır. Ayrıca, serum Sparc düzeylerinin ve Sparc / Hevin oranlarının SCÖ eşik değerinin üstünde puan alan DEHB'li çocuklarda, SCÖ eşik değerinin altında puan alan DEHB'li çocuklara göre daha düşük olduğu bulunmuştur. Sonuç: DEHB'li çocuklarda Sparc, Sparcl-1/Hevin ve Trombospondin-1 düzeylerinin sağlıklı kontrollere göre anlamlı derecede düşük olduğunu ortaya koyan ve bu proteinlerin DEHB'nin klinik özellikleri ile arasındaki ilişkiyi inceleyen bilindiği kadarıyla literatürdeki ilk çalışmadır. Çalışmadan elde edilen bulgular farklı sinaptik proteinlerle DEHB patofizyolojisinde sinaptik mekanizmaların rolünü vurgulayan çalışmalara katkı sağlamıştır. DEHB ile Sparc, Sparcl-1/Hevin ve Trombospondin-1 arasındaki nedenselliğin belirlenebilmesi ve sonuçların genelleştirilebilmesi için daha ileri çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, Sparc, Sparcl-1, Hevin, Trombospondin-1