Mevsimsel değişikliklerin üniversite öğrencilerinin beslenme durumu, serum kolesterol ve 25(ON)D vitamini ile ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİNEM EREM
Danışman: Ayşe Özfer Özçelik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma mevsimsel farklılıkların üniversite öğrencilerinin beslenme durumu, serum kolesterol ve 25 (OH)D vitamini ile ilişkisini araştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma örneklemini Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde öğrenim gören, gönüllü, 20-25 yaş arası 81 birey (%51,9 kadın, %48,1 erkek) oluşturmuştur. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, mevsimsel farklılıklara ilişkin bilgileri, fiziksel aktivite durumları, antropometrik ölçümleri ve biyokimyasal bulguları bir anket formu ile yüzyüze görüşme tekniği kullanılarak kaydedilmiştir. Çalışma verileri yaz ve kış sonunda tekrarlı olarak toplanmıştır. Kadın ve erkeklerin ortalama yaşı sırası ile 20,76±1,16 ve 21,35±1,01 yıl, ailelerindeki birey sayısı 5,34±1,78'dir. Katılımcılar en çok iki ana (%67,9) bir ara (%55,5) öğün tüketmiş, en çok atlanan öğün öğle öğünü (%66,7) olmuştur. Kadınlarda erkeklere göre ilkbaharda unutkanlık, kışın saç dökülmesi, depresyon-ruhsal bozukluk ve tırnak kırılması belirtisinin daha fazla olduğu belirlenmiştir (p 0,05), fiziksel aktivite düzeyinin mevsimsel değişikliklerden etkilenmediği belirlenmiştir (p>0,05). Kış sonunda katılımcıların tümünde kalça çevresi, vücut ağırlığı, triseps ve subskapular DKK değeri; erkeklerde BKİ, bel çevresi, bel boy ve bel kalça oranı, biseps DKK ve ÜOKÇ değeri artmış, kadınlarda ise ÜOKÇ değeri azalmıştır (p<0,05). Kış sonu erkeklerde VYY artmış, VSY, kas ve kemik kütlesi azalmıştır (p<0,05). Besin tüketim kayıtlarına göre kışın bal-reçel-pekmez-fındık ezmesi-çikolata ve diğer sebze tüketimi azalmış, kadınlarda zeytinyağı tüketimi artmış, B12 alımı, yumurta ve ekmek-yufka tüketimi azalmıştır (p<0,05). Besin tüketim sıklıklarına göre kışın diğer sebze ve alkolsüz içecek tüketimi azalmış, kadınlarda tavuk eti, pirinç-bulgur-makarna-un, yeşil yapraklı sebzelerin tüketimi artmış, erkeklerde meyve tüketimi azalmıştır (p<0,05). Bireylerin kış sonu serum 25(OH)D vitamini düzeyi azalmış (p<0,05), D vitamini eksikliği oranı artmıştır (pmat<0,05). Erkeklerde TG düzeyi kış sonu, HDL-K düzeyi yaz sonu; kadınlarda HDL-K düzeyi kış sonu, LDL-K düzeyi yaz sonu artmıştır (p<0,05). Serum 25(OH)D vitamini düzeyindeki mevsimsel değişim erkeklerde bel çevresi (β=1,183) ve serum T4 düzeyinden (β=3,223) etkilenmiştir (p<0,05). TK düzeyindeki mevsimsel değişim kadınlarda ÜOKÇ (β=4,638), T3 (β=-18,733) ve TG düzeyinden (β=1,183), erkeklerde ise vücut ağırlığı (β=4,481), VYY (β=0,953) ve T3 (β=-11,007) düzeyindeki değişimden anlamlı derecede etkilenmiştir (p<0,05). Sonuç olarak mevsimsel değişimlerin bireylerin fiziksel aktivite, antropometrik ölçümler ve vücut kompozisyonları, besin tüketimleri ve serum 25(OH)D ve kolesterol değerleri üzerinde önemli değişimlere neden olabildiği belirlenmiştir. Her mevsim sağlıklı kalabilmek için bireylerin bilinçlendirilmesi ve mevsimsel değişim konusunda daha kapsamlı araştırmaların yapılması gerekmektedir.