Kadı Abdulcebbar'ın ahlak felsefesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ABDULNASIR SÜT

Danışman: ŞABAN ALİ DÜZGÜN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma ile özelde Kadı Abdulcebbar'ın genelde Mutezili düşüncenin ahlak konusuna ilişkin düşüncelerinin temel belirleyenleri, parametreleri irdelenmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde Mutezile'de ahlaki eylemin teolojik iki temeli olan tevhit ile adalet ilkeleri ve adalet ilkesi kapsamında ?el-va'd ve'l-vâ'îd?, ?el-menziletu beyne'l-menzileteyn?, ?emri bi'l-ma'ruf nehyi anî'l-munker? ilkeleri ile salah ve aslah anlayışı değerlendirilmiştir.Yükümlüğünün insanın teklife muhatap olmasının bilgisel ve ahlaki temelini teşkil eden bilgi, güç ve irade unsurları ikinci bölümde detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu sayılan üç unsurun eylemle ilişkisi, eylemin belirlenmesindeki etkisi konularında Kadı Abdulcebbar'ın düşüncelerine açıklık getirilmeye çalışılmıştır. Kadı Abdulcebbar'a göre, teklife ilişkin bütün eylemleri aslah olan Allah'ın, bilgi, irade ve güç donanımlarına sahip olmayan bir mükellefi, yükümlü tutması düşünülemez. Kadı, bu donanıma sahip olmadan insan eylemlerinin övgü ve yergi hak etmesi, ahlaki bir içerik kazanması mümkün görmemektedir. Ayrıca ahlaki bilginin kaynağı, akıl ve naklin değer ile ilişkisi ve iradenin ahlaki eylemle ilişkisi, iradenin halleri gibi konular detaylandırılmıştır.Üçüncü bölümde ise Kadı Abdulcebbar'ın eylem ve değer hükümleri ahlaki bağlamda değerlendirilmiştir. Kadı Abdulcebbar'a eylem aldığı artı niteliğe göre ahlaki bir içerik kazanmaktadır. Ahlaki bir içeriğe sahip olan eylemde iyi ve kötü olmaktadır. Eylemin sahip olduğu değer içeriği, başka bir ifade ile eyleme değer kazandıran yönler eylemdeki değere nesnellik kazandırmaktadır.