Türkistan hanlıkları yazışmalarının dil ve üslup incelemesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: JANNATKHON ASQAROVA
Danışman: FATMA SEMA ÖZÖNDER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Timür ve Timürlülerden (1370-1507) sonra parçalanan büyük Türkistan sahası birkaç Hanlığa bölünerek yönetilmiştir. Ortaya çıkan Hive, Hokand, Buhara hanlıkları bölgeyi yönetmiştir. Hanlıkların yazışma dili Doğu Türkçesi olmakla birlikte bölgeye göre değişen dil özelliklerini de yansıtmaktadır. Genel olarak Buhara ve Hive'de Oğuz lehçesinin, Hokand'da ise Uygur-Karluk lehçelerinin dil özelliğine rastlayabiliriz. Türkistan hanlıklarının yazışmalarının günümüze kadar toplu halde dil ve üslup bakımından incelenmemiş olması bir eksiklik olarak görülmektedir. Bu konu üzerine yerli ve yabancı bilim adamları tarafından bazı çalışmalar yapılmışsa da bunlarda filolojik değerlendirmeye yer verilmemiştir. Dolayısıyla Türkistan sahası diplomasi dilinin üslup ve dil özellikleri bugüne kadar net bir şekilde belirlenememiştir. Bu işi güçleştiren en önemli nedenlerden biri de yüzyıllar boyunca bölgeye hakim olan yabancı yönetimin bu belgelere ulaşmayı engellemesi ve arşivlerin iyi korunmamasıdır. Bu çalışma, Türkistan hanlıklarının yazışmalarında üslub açısından belli bir kalıbın, belli bir biçimin varlığını ve Türk yazışma geleneğinin takip edildiğini kanıtlamakla birlikte Türkçenin yönetim ve devlet dili olarak yüksek düzeyde kullandığını ortaya koymaktadır. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Türkistan Hanlıkları yazışmaları genel bir şekilde tanıtılmış, bu belgeler üzerine üslup ve söz varlığı incelemesi yapılmıştır. İkinci bölüm ise incelemeye aldığımız yazışmaların yazı çevirili metinlerinden oluşmaktadır. Yazışmalar türlerine göre ve kronolojik sırayla verilmiştir. Üçüncü bölümde ise dizinler yer alır. Burada metinlerin gramatikal dizini, "Özel Adlar Dizini", "Yer Adları Dizini" ve "Terimler Dizini" verilmiştir. Anahtar kelimeler: TürkistanHanlıkları, Hive Hanlığı, Hokand Hanlığı, yarlıklar, bitikler, devlet dili, diplomatika, üslubiyat