Sporda hubris sendromu: Keşfedici bir çalışma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, SPOR BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖVÜNÇ ERDEVECİLER
Danışman: VELİTTİN BALCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Spor olgusu ortaya koyduğu performans ve sağlık boyutlarının yanında toplumsal olarak inşa edilmiş anlamlar bütünüdür. Bu durum sporun insan, toplum ve kültür düzleminde sosyolojik açıdan ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Sporun, içinde pek çok değeri barındıran nitelikte bir olgu olması toplumdaki sosyal ve ahlaki değerlerin gelişmesine katkı sağlamakta ve dolayısıyla spor toplumdaki en önemli kültür öğelerinden biri haline gelmektedir. Elbette her kültürel öğeler gibi sporun da değişmesi ve dönüşmesi normal bir durumdur. Günümüz koşullarında sporun geldiği noktada, sporun her geçen gün daha fazla metalaştırılması, sporun gözler önünde olan aktörlerinin başına buyruk hareketlerde bulunması ve kendi kibrinin kurbanı olacak davranışlar sergilemesinin her geçen gün şiddetlenerek arttığı gözlemlenmektedir. Spor ortamlarında elde edilen başarılar, kazanılan astronomik ücretler, sosyal statüdeki değişim, çevresel ve psikososyal faktörlerin de desteğiyle sporda hubris sendromu ile ilişkilendirilebilecek davranış bozukluklarının ortaya çıktığı görülmektedir. Bu fikirden hareketle sosyolojik açıdan ele aldığımız spor olgusunun, toplumda hizmet ettiği dinamikler ve özellikle kitleler üzerindeki pozitif etkilerinin tahrip edilmesi istenmeyen bir durumdur. Belirtilen problem durumu bağlamında sporda hubris sendromunun varlığına ilişkin durum tespiti yapmak ve sendromun düzeyine ilişkin sonuçlar ortaya koymak bu araştırmanın birincil amacıdır. Sporda hubris sendromunun varlığına ilişkin kanıtlar ortaya koymak, sendromun düzeyi ile ilgili durum tespiti yapmak, sendromun ortaya çıkma nedenlerine ilişkin çerçeve sunmak, sendromun yarattığı etkileri derinlemesine araştırmak ve son olarak sendroma ilişkin çözüm önerilerini tespit etmek büyük önem arz etmektedir. Sporda hubris sendromuna ilişkin keşfedici bir yaklaşımla oluşturulan araştırma, durum çalışması desenli nitel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırma hubris sendromunun spordaki çerçevesini çizebilmek adına nitel araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Bu bağlamda spor alanından yedi farklı meslek grubundan (spor yöneticileri, antrenörler, sporcular, spor eğitimcileri, hakemler, spor medyası çalışanları ve diğer spor personelleri) toplamda 34 kişi ile bireysel görüşmeler gerçekleştirilmiş, 11 kişi ile iki ayrı odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Katılımcılar çalışmaya seçilirken, Owen ve Davidson tarafından geliştirilen 14 maddelik davranış özellikleri anketine verdikleri cevaplar baz alınmıştır. Belirtilen 14 maddenin üçünden daha azına "Var" cevabı veren katılımcılar çalışmaya dahil edilmemiştir. Katılımcılarla gerçekleştirilen görüşme sonrası elde edilen veri kütlesi, önce metin haline dönüştürülmüş sonrasında analize uygun şekilde düzenlenmiştir. Nicel araştırmalarda sıklıkla kullanılan geçerlik ve güvenirlik stratejileri nitel araştırmalarda "inandırıcılık", "aktarılabilirlik" ve "tutarlılık" şeklinde isimlendirilmektedir. İnandırıcılık stratejisi için "uzman incelemesi", "veri çeşitlemesi" ve "katılımcı doğrulaması" tekniklerinden yararlanılmıştır. Aktarılabilirlik stratejisi için "ayrıntılı betimleme" ve "amaçlı örnekleme" stratejileri kullanılmıştır. Tutarlılık stratejisi için veri toplama araçları standardize edilmiş ve her katılımcı ile aynı sistematikte görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde "betimsel analiz" ve içerik analizi yöntemleri kullanılmış olup, ağaç kodlama tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulgularını desteklemek için doğrudan alıntılara yer verilmiştir. Yine verilerin çözümlenmesinde veri kütlesinin büyüklüğü sebebiyle NVivo 11 Pro paket programdan yararlanılmıştır. Araştırma bulguları Owen ve Davidson'un geliştirdiği 14 maddelik hubris sendromu davranış anketi ve gerçekleştirilen bireysel ve odak grup görüşmelerinden elde edilmiştir. 182 Anket verileri ile hem çalışmaya katılımın ön koşulunu sağlanmış, hem de sporda hubris sendromunun varlığına ilişkin kanıtlar ortaya koymuştur. Bireysel görüşmeler ve odak grup görüşmelerinden elde edilen bulgular 5 ana tema ve 36 kategori - alt kategori ve 397 kodlamadan oluşmuştur. Sporda hubris sendromunu anlamaya yönelik oluşturulan temalar, kategoriler ve alt kategoriler halinde tartışılmıştır. İncelenen anket sonuçlarına göre spor alanında, hubris sendromu ile ilişkilendirilen davranışlarının yüksek düzeyde gözlemlendiği tespit edilmiştir. Nitel verilerden elde edilen sonuçlara göre sporda hubris sendromu her seviyede gözlemlenebilen, etkileri görüldüğü düzeye göre değişiklik gösteren, biyolojik, çevresel, psikososyal ve ekonomik süreçlerin ortaya çıkmasında etkili olduğu, belirli davranış özelliklerine ve belirli iletişim yansımalarına sahip olan, her düzeyde insanları ve kurumları etkileyen ve mutlak surette önlem alınması gereken bir kavram olduğu tespit edilmiştir.