Kuzey Ege'de Paleolitik Çağ: Edremit Körfezi yontmataş buluntuları ve erken insan hareketleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, ARKEOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKNUR KARAHAN
Danışman: KADRİYE ÖZÇELİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kuzeydoğu Akdeniz'de konumlanan Ege, Pleistosen boyunca deniz seviyesi yükseldiğinde sürekli olarak bir takımada haline gelen ve deniz seviyesi düştüğünde göllere ayrılan, neredeyse karayla çevrili bir deniz ve kıyı bölgesidir. Pleistosen'de düşük deniz seviyesi sırasında, mevcut adaların çoğu Avrasya anakarasına bağlanarak homininlere bugün görünenden çok daha geniş bir alan sunmuştur. Bu coğrafik özellikleriyle Ege, Afrika ve Asya'dan Avrupa'ya ve bunun tersine hominin dağılımının incelenmesi gibi insanlığın kökeni ile ilgili araştırmalarda özel bir konuma sahiptir. Bu önemine karşın Türkiye'nin Ege kıyılarının Paleolitik araştırmaları oldukça sınırlıdır. Bu tez çalışması bu kapsamda Ege Bölgesi Pleistosen araştırmalarına, Kuzey Ege kıyı şeridinden katkıda bulunmayı amaçlamış ve kısmen bu bölgedeki eksikliği doldurmaya çalışmıştır. Bugün Ege Denizi'nin bulunduğu alanda ortaya çıkan kara köprüleri göz önüne alındığında, Pleistosen dönemde oluşan "Kuzey Ege Köprüsü"nün doğusunda konumlanan Edremit Körfezi'nde yaygın yaya yüzey araştırması yöntemleriyle gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda, tekno-tipolojik analizlere göre Paleolitik dönemlere atfedilebilir 29 buluntu yeri saptanmıştır. Bölgede Alt Paleolitik dönem buluntu yerleri çoğunlukla nehir veya deniz terasları, daha az jeotermal kaynaklarla ilişkilidir. Acheulean'e işaret eden yontmataş buluntu toplulukları el baltaları, nacaklar, üç yüzlü kazmalardan oluşan iri kesici aletler, yontuk çakıl teknolojisi, hazırlanmış ve hazırlanmamış çekirdeklerden üretilen yongaların baskın olduğu bir teknolojik yapı sergiler. Orta Paleolitik dönem bölgede yüksek rakımlı plato ve ovalarda daha yoğun izlenebilmektedir. Mousterian ile ilişkili olan bu buluntular, Levallois ve disk biçimli yongalamanın yoğun olarak kullanıldığı ve düzeltili aletlerin çokluğu ile karakterize bir teknolojik yapı sergiler. Özellikle Ayvalık'ta makilik alanlarda yoğunlaşan Üst ve/veya Epi Paleolitik dönemlere atfedilen buluntu yerleri hem Türkiye'de, özellikle Üst Paleolitik dönemin sorunsal olması hem de Anadolu'nun en kuzeybatı ucunda, bu dönemlere ait veriler olabileceğini göstermesi açısından önem arz eder. Tez çalışmasının sonuçlarına göre, Edremit Körfezi hem yüksek ekolojik değeri hem de sağladığı doğal geçitler ile Anadolu ve Avrupa arasında Pleistosen dönem boyunca doğu-batı, kuzey-güney yönlü dağılımlara izin veren, homininlerin hayatta kalması ve mevcut kaynakları kullanmasıyla ön plana çıkan Paleolitik Arkeoloji açısından önemli bir bölge olarak algılanmalıdır.