Türkçede metonimilerin işlemlenmesi: Kendi-hızında okuma çalışması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİLBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: IŞIN TEKİN

Danışman: Elif Arıca Akkök

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Metonimi, insanın günlük yaşantısında sıkça ve çabasızca kullandığı dilsel öğelerden biridir. Metonimilerin anlamlandırılma ve işlemleme süreçleri Bilişsel Dilbilim çerçevesinde birçok araştırmacı tarafından incelenmektedir. Bu tez Türkçede metonimik öğelerin işlemlenmesini nesne ilgi tümceciği (nesne ve eylemden önce sunulduğu durum) ve özne ilgi tümceciği (nesne ve eylemden sonra sunulduğu durum) yapılarında incelemektedir. Çalışmaya anadili Türkçe olan 18-50 yaş aralığındaki toplam 82 kişi katılmıştır. Katılımcıların kendi-hızında okuma deneyleri aracılığıyla tepki süreleri ve kabul edilebilirlik yargı görevine verdikleri yanıtlar kaydedilmiştir. Sonrasında elde edilen veriler Doğrusal Karma Etkiler Modelleri (Linear Mixed Effects) ile analiz edilip anlamın türü ve diğer öğelerin işlemlemeye etkisi incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda metonimik anlam ile sözlüksel anlam arasında işlemleme süresinin farklılaşmadığı görülmüştür. Kabul edilebilirlik yargı görevi bulguları ise katılımcıların metonimik tümceleri daha az kabul edilebilir bulduğunu göstermiştir. Elde edilen bulgular daha önce gerçekleştirilen araştırmalar ışığında tartışılmış ve gelecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.