Entelektüel sermayenin işletme performansı üzerine etkisi: BİST şirketlerinde bir uygulama
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İŞLETME ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERVET AYA
Danışman: Kadir Gürdal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüz sosyo-ekonomik dünyasında sıklıkla, entelektüel sermayenin işletme performansında önemli bir yeri olduğu ve etkin kullanımının işletme performansını artıracağı düşünülmektedir. Ancak, bugüne kadar yapılan çalışmalardan elde edilen bulguların bir kısmı, bu düşünceyi destekler yönde iken, bir kısmı tersi durumun varlığına işaret etmektedir. Bu bağlamda, bahse konu ilişkinin test edilmesine devam edilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Bu çalışmada da, gelişmekte olan bir ülke konumundaki Türkiye örneklemi kullanılarak entelektüel sermayenin ölçülmesi ve işletme performansına olası etkilerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu amaca yönelik oluşturulan araştırma hipotezleri, kaynak tabanlı ve bilgi tabanlı yaklaşımların birlikte kullanıldığı bütüncül bir kuramsal zemine oturtulmuştur. Entelektüel sermaye değerini elde etmek amacıyla, çalışmanın belirlenen gayesine uygun biçimde, karşılaştırma yapılmasına olanak sunan ve öznel kriterler içeren RIM ve VAIC entelektüel sermaye ölçüm yöntemleri kullanılmıştır. Bahse konu ölçümler, 2007-2016 yıllarında Borsa İstanbul'da faaliyet gösteren 11 farklı sektörden, 85 adet işletmenin finansal tablolarının incelenmesi sonrası elde edilen dokuz yıllık veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen entelektüel sermaye değerleri, kapsayıcı bir ampirik model oluşturmak gayesi ile aktif getirisi, aktif devir hızı, piyasa/defter değeri ve özkaynak getirisi oranları şeklindeki geleneksel performans göstergeleri üzerine, veri setine uygun panel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Ayrıca entelektüel sermaye etkisinin işletmenin diğer varlıklarına bağlı etkilerinden ayırmak amacıyla, büyüklük miktarı ve kaldıraç oranı, sektörel etkinin varlığını tespit amacıyla da sektörleri temsilen gölge değişkenler, regresyon modellerine eklenmiştir. İki aşamada ulaşılan sonuçlar birlikte değerlendirildiğinde, entelektüel sermayenin aktif getirisi ve aktif devir hızı üzerindeki etkisi sarih biçimde ortaya konulurken, piyasa/defter değeri oranı ve özkaynak getirisi yönünden bu etki, kısmi düzey ve biçimde tespit edilmiştir. Etkileşimin sarih ve güçlü olduğu göstergeler açısından sektörel etkinin farklılaştığı ortaya konulurken, etkileşimin kısmi biçimde belirlendiği performans göstergeleri açısından sektörler itibariyle farklılaşma olduğu sonucuna ulaşılamamıştır. Diğer taraftan gerek kullanılan sermaye etkinliğinin, gerekse diğer kontrol değişkenlerinin performans göstergelerinde yarattığı etki üzerinden yapılan karşılaştırmalar, entelektüel sermayenin diğer varlık türleri gibi kuvvetli bir etki oluşturamadığını göstermiştir. Genel anlamda, bütün bu bulgular birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye bağlamında fiziksel ve finansal varlıklar kadar olmasa da, entelektüel sermayenin, işletme performansı üzerinde önemli bir etkisi olduğunu göstermiştir. Bu nedenle, entelektüel sermayeye yapılan yatırımların sadece maliyet unsuru olarak görülmemesi gerektiği, olası fayda ya da getirilerin de sadece diğer varlık türleri ile ilgili bir şey olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma bu sonuçlar ile gelişmekte olan bir ülkede, entelektüel sermaye ve işletme performansı arasındaki etkileşim açısından önemli bulgular üretmekte ve entelektüel sermaye kavramının anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.