Afyon bölgesi mandalarında laktasyon sürecinde subklinik mastitis olgularının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, VETERİNERLİK DOĞUM VE JİNEKOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2005
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERHAN ÖZENÇ
Danışman: MEHMET RIFAT VURAL
Özet:67 ÖZET Afyon Bölgesi Mandalarında Laktasyon Süresince Subklinik Mastitis Olgularının Değerlendirilmesi Bu çalışmada, Afyon bölgesi mandalarında çevresel ve yetiştirme faktörleri dikkate alınarak subklinik mastitis olgularının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Kocatepe Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü elinde bulunan mandalar (n=40) ve aile tipi işletmelerden seçilen mandalar (n=31) olmak üzere toplam 71 baş manda (281 meme lobu) üzerinde yürütüldü. Resmi işletmede bulunan mandalar yaz aylarında meraya dayalı besleme, yonca, şeker pancarı ve kesif yem karışımı ile beslenirlerken kış aylarında sorgum silajı, sap, yonca ve kesif yeme dayalı bir besleme programı uygulanıyordu. Aile tipi işletmelerde bulunan mandalara yaz aylarında meraya dayalı besleme, kepek, arpa ezmesi, kuru ot ve saman karışımına dayalı besleme uygulanırken kış aylarında bunlara ilave olarak yeme silaj ilave ediliyordu. Çalışmada kullanılan mandaların süt verimleri 180-1580 kg/laktasyon arasında, laktasyon süreleri 82-390 gün arasında değişmekteydi. Resmi ve aile tipi işletmede bulunan mandalar sonbahar ve kış aylarında ahırlarda bağlı, bahar ve yaz aylarında ise serbest olarak dolaşıyorlardı. Çalışma uygulamalarını takiben, mandalardan aylık periyotlar ile 9 ay süresince Kaliforniya Mastitis Test (CMT), Somatik hücre sayısının (SHS) belirlenmesi ve bakteriyolojik değerlendirme amacıyla toplam 1637 süt örneği alındı. Daha sonra süt örnekleri laboratuarda aerobik bakteriler yönünden değerlendirildi ve SHS mikroskobik yöntemle belirlendi. Çalışma süresince Afyon bölgesine düşen ortalama yağış miktarı (mm) ve ortalama rüzgar hızı (m/saniye) aylık olarak değerlendirildi. Subklinik mastitisler; mandaların meme loblarmda mevsim bazında %2,23 ile %8,98 oranlan arasında gözlenirken, CMT (Ş) ve CMT (+) meme loblarmda anılan mastitisin oluşumuna yol açan en önemli etkenin %9,71 oranıyla S. aureus olduğu gözlendi. SHS ile CMT, SHS ile mikrobiyolojik üreme ve CMT ile mikrobiyolojik üreme arasında pozitif bir korelasyon olduğu tespit edildi. Bununla birlikte çalışma periyodunca SHS'nin ortalaması 166.713 ± 663.389 olarak hesaplandı. Çalışmada laktasyonun ilk 4 aylık döneminde CMT (+) meme loblarmda bakteriyel üremenin yüksek olduğu, laktasyonun 5. ayından itibaren ise üremede bir azalma olduğu saptandı. Beşinci laktasyonun ve 7 yaşın üzerindeki mandalarda CMT pozitif meme loblarında mikrobiyolojik üremenin diğer dönemlere göre önemli düzeyde yüksek olduğu belirlendi.68 Çalışma süresince sobklinik mastitisler bölgesel yağış oranının en fazla olduğu ilkbahar aylarında diğer aylara kıyasla daha yüksek oranda belirlendi. Çalışma süresince makina ile sağılan mandalarda CMT (+) skor gösteren meme lobu oranının ve bu meme loblarındaki SHS'nin el ile sağılan meme loblarına göre yüksek olduğu saptandı. Çalışmada manda sütlerinden izole edilen etkenlere karşı in vitro ortamda en etkili antibiyotiğin %92 duyarlılıkla Amoksasilin + Klavulonik asit olduğu gözlendi. Genel sonuç olarak, manda sütlerinden üreyen etken sayısının sağmal ineklere göre oldukça düşük oranda bulunduğu ve insan sağlığı açısından önemli bir avantaj sağladığı belirlendi. Bununla birlikte Afyon bölgesinde yağışın en yüksek olduğu dönemlerde, laktasyonun ilk 4 aylık döneminde, 5. laktasyon periyodunu aşan veya 7 yaşın üzerindeki mandalarda ve makina ile sağun yapılan mandalarda süt kalitesinde önemli oranda azalma olduğu tespit edildi. Anahtar Sözcükler: Etiyoloji, Kaliforniya mastitis test, manda, somatik hücre sayısı, subklinik mastitis