İran İslam Devrimi Sonrası Güney Afrika Cumhuriyeti'nde Şiilik

FEYZA YAŞA AYDIN

İran İslam Devrimi Sonrası Güney Afrika Cumhuriyeti'nde Şiilik

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FEYZA YAŞA AYDIN

Danışman: OSMAN AYDINLI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İran İslâm Cumhuriyeti 1979 devrimiyle birlikte devrim ihracı politikasını benimsemiş ve güvenlik stratejisini Şiî hilali anlayışı üzerine kurgulamıştır. Ayrıca başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere Batılı ülkelerin İran'a karşı tutumu ve özellikle İsrail kaynaklı güvenlik endişeleri Tahran'ı Güney-Güney işbirliğine itmiştir. Bu kapsamda Latin Amerika ve Afrika ülkeleriyle ilişkileri hız kazanan Tahran'ın Afrika'nın en güçlü ekonomisi olan Güney Afrika Cumhuriyeti'yle olan ilişkileri önem arz etmektedir. Devrim Lideri Ayetullah Humeyni'nin Vestfalya ulus-devlet düzeni yerine İran'ın liderlik ettiği bir İslâmi dünya düzeni kurma isteği günümüzde geçerliliğini korumaktadır. Devrim ideolojisiyle hareket eden İran, söz konusu hedefine ulaşmak için hem sert hem de yumuşak gücünü etkin bir biçimde kullanmayı hedeflemiştir. Ancak İran'ın dış politikada yürüttüğü Şiî yayılmacılığı siyasi, güvenlik ve sosyo-ekonomik boyutları bulunan önemli bir konudur. Yumuşak güç bağlamında mezhebi-dinî söylemleri ve kültürel faaliyetlerini Afrika'nın en güneyine taşıyıp taşımadığı araştırmanın en mühim bulguları arasındadır. Bu kapsamda el-Cihad İran İslam Devrimi'nden oldukça etkilenen Güney Afrika'nın ilk militan Şii örgütüdür. Günümüzde varlığını koruyan Kıble hareketi ise İran devrimini Güney Afrika Cumhuriyeti'nde gerçekleştirme hedefiyle Tahran'ın devrim ihracı politikasının lehine çalışmaktadır.