Çocuklarda el kavrama gücü için normatif referans değerlerinin oluşturulması ve beslenme durumu ile ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BESLENME VE DİYETETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKCEN DOĞAN
Danışman: Nurcan Yabancı Ayhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:El kavrama gücü, kas gücünün değerlendirilmesinde kullanılabilen basit ve objektif bir parametredir. Bu çalışma Ankara'da T.C. Millî Eğitim Bakanlığına bağlı devlet ve özel okullarında ilkokul seviyesinde eğitim ve öğretimine devam eden 6-10 yaşları arası çocuklarda el kavrama gücü için normatif referans verilerinin oluşturulması ve beslenme durumu ile ilişkilendirilmesi amacıyla planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışmaya 736 erkek, 797 kız toplam 1533 çocuk ve 212 ebeveyn katılmıştır. Çalışmada demografik özellikler (yaş, cinsiyet, anne / baba mesleği) ve basit beslenme alışkanlıkları (öğün atlama, süt, balık, et/tavuk, yumurta tüketim sıklığı ve aile ile birlikte yenen akşam yemeği gibi) çocuklara anketler ile sorulmuştur. Ebeveynlere ise öğretmenler aracılığı ile ulaşılmıştır. Bu anket çocuklarının doğumuna/beslenmesine dair sorular (doğum ağırlığı, doğum boy uzunluğu, anne sütü alımı vb.), çocukların günlük yaşamına ilişkin sorular (uyku ve ekran maruziyet süresi, fiziksel aktivite kursu) ve çocuklara ait geriye dönük 24 saatlik besin tüketim kaydından oluşmaktadır. Çalışmaya katılmaya gönüllü olan çocukların vücut ağırlığı, boy uzunluğu ve el kavrama gücü ölçümleri okul ortamında, idarenin sağlamış olduğu uygun bir sınıf ya da odada araştırmacı tarafından yapılmıştır. El kavrama gücü ölçümlerinde JAMAR el dinamometresi kullanılmıştır ve Southampton Protokolü takip edilmiştir. El kavrama gücü için normatif referans değerlerinin oluşturulmasında LMS yöntemi (Lambda-Mü-Sigma) kullanılmıştır. Çocukların ortalama yaşı 8,2±1,32 yıldır. Yaşa göre BKİ'ye göre erkek çocukların %27,6'sı (n=203), kız çocuklarının %20,7'si (n=165) şişmandır. Normal ağırlıkta ise erkeklerin %45,1'i ve kızların %53,3'ü bulunmaktadır (p<0,001). Ortalama enerji alımı erkek çocuklarda 1439,7±343,8 kkal/gün ve kızlarda 1381,5±369,36 kkal/gündür. Erkek çocuklarında dominant el kavrama gücü için 6, 7, 8, 9 ve 10 yaşlarında 50.persentil değerleri sırasıyla 6,745, 8,103, 9,878, 11,495, 12,166 kgF ve aynı değerler kız çocukları için 5,447, 6,811, 8,713, 10,670 ve 10,949 kgF olarak bulunmuştur. Dominant el kavrama gücü ile erkek çocukların yaşa göre BKİ, yaşa göre ağırlık ve yaşa göre boy uzunluğu durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmışken, kız çocuklarında sadece yaşa göre ağırlık durumu ile bu ilişki gösterilmiştir. Vücut ağırlığı ve boy uzunluğu hem dominant hem dominant olmayan el kavrama gücü ile pozitif yönde anlamlı ilişkili bulunmuştur (p<0,001). Doğum ağırlığının artması ile her iki el için de el kavrama gücü artmaktadır (p<0,05). Yaş, cinsiyet, boy uzunluğu, BKİ, doğum boyu ve doğum ağırlığı grubu ile yapılan regresyon analizinde bu değişkenlerin el kavrama gücünün %28'ini açıklayabildiği gösterilmiştir. Bu değişkenlerden boy uzunluğu ve doğum ağırlığı grubu dominant el kavrama gücü ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkiye sahiptir (p<0,05). Sonuç olarak, el kavrama gücü yaş, cinsiyet, vücut ağırlığı, boy uzunluğu ve BKİ değişkenleri ile yakından ilişkili ve beslenme durumu saptanmasında kullanımı pratik olabilecek bir ölçüm yöntemidir. Çocuk ve adölesanlarda beslenme durumunun değerlendirilmesinde kas gücü ölçümlerinin kullanımı yaygınlaştırılmalıdır. Bu alanın daha fazla çalışma ile desteklenmesi gerektiği düşünülmektedir.