Akşemseddin'de Allah, kainat ve insan

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMED ALİ YILDIZ

Danışman: VAHİT GÖKTAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması bütün yönleri ile Akşemseddin'i ele almaktadır. Akşemseddin, Osmanlı'nın yükselme döneminde yaşamış İstanbul'un fethinde önemli bir rol oynamış, Fatih Sultan Mehmet'in hocalığını yapmış ve yaşadığı döneme önemli izler bırakmış ünlü bir mutasavvıftır. Bu sebeple Akşemseddin ve onun felsefesi oldukça önemlidir. Akşemseddin'in tanıtılması ve düşünce dünyasının ortaya çıkarılması amacıyla çalıştığımız bu tezin içeriğini Akşemseddin'in hayatı, eserleri, Allah, kâinat ve insan hakkındaki görüşleri oluşturmaktadır. Akşemseddin, vahdet-i vücud felsefesini benimsemiş bir mutasavvıf olduğu için bütün düşünce yapısı Allah merkezlidir. O isanı ve kâinatı Allah'ı merkeze alarak değerlendirmiştir. Ona göre Allah dışındaki bütün varlıklar, Allah'ın bir yansımasıdır. Gerçekte sadece Allah vardır. Bu sebeple insan hayatını düzenlerken merkeze Allah'ı koymalıdır. Geçici olan dünya hayatına itibar etmemeli, kalıcı olan Allah'a ulaşmak için tasavvuf yoluna girmeli ve bu yolun gerektirdiği zorluklara katlanarak Allah'ta yok olmaya çalışmalıdır. Akşemseddin, Allah'a ulaşma yolunda aşka ve aşk acısına kesinlikle ihtiyaç olduğunu savunan bir mutasavvıftır. Akşemseddin'e göre kalbinde aşk olmayan bir tasavvuf yolcusunun bu yolculukta menzile ulaşması mümkün değildir. Akıl ile Allah'a ulaşılabileceğini savunanlar Akşemseddin'e göre büyük bir yanılgı içindedirler. Çünkü akıl yapısı icabı ilâhî hakikatleri kavrayamaz. Bu sebeple tasavvuf yolcusu aşk ile zikir yaparak kalbini açmalı ve bu şekilde Allah'a ulaşmaya çalışmalıdır. Akşemseddin kalbi aşk ile temizlenmiş ve açılmış tasavvuf yolcusunun metafizik âlemde seyehat edebileceği görüşüne sahiptir. Ona göre beden ve akıl sınırlılıklarından kurtularak, kalbi ile ilâhî sırları elde eden tasavvuf yolcusu, bedeni ile ilgili arzu ve isteklerden sıyrılarak bu hedefine ulaşmıştır. Bu hedefe ulaşan tasavvuf yolcusuna Allah dostu (veli) denilmektedir. Anahtar Kelimeler: Akşemseddin, Tasavvuf, Allah, İnsan, Âlem, Aşk, Sûfi