Glioblastoma multiform (GBM) kanser kök hücrelerinde mdivi-1 aracılı drp-1 inhibisyonunun mitokondriyal fisyon ve mitofajiye etkisi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELİF DENER

Danışman: Asuman Sunguroğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

GBM'de, glioblastoma kök hücrelerinin (GKH) varlığının ilaç direncine ve tümörün nüksetmesine sebep olduğu bildirilmektedir. Yapılan çalışmalar, farklı moleküler, genetik ve metabolik özellikleri bakımından GKH'lerin nöral kök hücrelerden (NKH) ve farklılaşmış GBM hücrelerinden farklı olduklarını göstermektedir. Dolayısıyla, GKH'leri hedef alan yeni terapötik stratejilerin geliştirilebilmesi için GKH'lerin kök hücre özelliklerinin devamlılığını sağlayan mekanizmaların tam olarak anlaşılması önem arz etmektedir. Spesifik olarak GKH belirteçlerinden CD133 ve CD24 lentiviral olarak ayrı ayrı yüksek ifade eden GKH'lerde ilk kez fisyonda rol oynayan Drp1'in Mdivi-1 aracılı farmakolojik inhibisyonunun fisyon ve mitofaji mekanizmaları üzerine olan etkilerinin araştırılması sonucu hipotezimizi destekleyecek önemli ve özgün sonuçlar elde edilmiştir. GBM tedavisinde alternatif bir tedavi protokolü olarak mitokondriyal fisyon inhibitörünün tekli veya TMZ ile kombine kullanılmasının etkinliğinin GKH düzeyinde in vitro olarak ilk kez araştırılmıştır. Bu tez kapsamında apoptoz ve mitofaji ilişkili genlerin mRNA düzeyinde ifadesine bakılmıştır Eş zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu ile Fisyon için DRP-1, Fis1, Apoptozis için Bax, Bcl-2, Mcl-1, ve mitofaji belirteci olarak Pink1, Parkin genlerinin mRNA ifade analizleri yapılmıştır. Post-translasyonel düzeyde kontrol edilen Drp1'in aktive edici fosforilasyon ve inhibe edici fosforilasyon düzeyleri ise western blot analizi ile protein düzeyinde araştırılmıştır. Mdivi-1 uygulanan bulk tümör hücreleri ile iki farklı GKH hücre serilerinin bu inhibisyondan doza ve zamana göre etkilendiği ve TMZ'den daha etkili bir şekilde canlılıklarında azalmaya neden olduğu ilk kez belirlenmiştir. Hücrelerde gözlenen bu ölümün apoptozis aracılı gerçekleştiği belirlenmiştir. Mdivi-1 inhibitörünün Glioblastoma'da TMZ'den bağımsız apoptozisi uyaran ve kanser kök hücrelerini de hedefleyebilen alternatif terapötik ajan olarak kullanılabileceği ilk kez gösterilmiştir. Drp1 ifadesinin ve fisyon mekanizmasının CD24high hücrelerinde daha aktif olduğu ilk kez belirlenmiş ve Mdivi-1'in bu hücrelerde en etkili fisyon baskılanmasına neden olduğu gösterilmiştir. Mdivi-1'in tek başına veya TMZ'in birlikte düşük dozlarda uygulanmasının bulk tümör hücreleri ve GKH'lerde hücre canlılığına ve apoptozis üzerine olan etkilerinin ilk kez bu tez çalışmasıyla belirlenmiş olması, GBM tedavisinde kullanılabilecek alternatif yaklaşımların üretilmesine katkıda bulunacaktır. Anahtar kelimeler: Glioblastoma Kök Hücre, CD133, CD24, Mitokondriyal Kalite Kontrol, Mitokondriyal Metabolizma