Kur'ân-ı Kerîm'de B-Y-N Kökünün Semantik İncelemesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BAYRAM MARAŞLI

Danışman: Esra Gözeler

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Kur'ân-ı Kerîm'de B-Y-N Kökünün Semantik İncelemesi (Doktora Tezi) Yazar: Bayram Maraşlı Kur'ân-ı Kerîm'de B-Y-N Kökünün Semantik İncelemesi isimli bu çalışma, Kur'ân-ı Kerîm'in kavramsal yapısının temel unsurlarından biri olan b-y-n kökünün, Kur'ân'daki kullanım çeşitliliğini ve bu kökten türeyen kavramların semantik açıdan incelenmesini konu edinmektedir. Birinci bölümde, b-y-n kökünün etimolojisi ele alınmış ve kökün Cahiliye Dönemi Arap dilindeki anlam sahası tespit edilmiştir. Bu çerçevede, kökten türeyen mastarlar, isimler ve fiiller hem klasik sözlükler hem de Cahiliye Arap şiirleri ışığında ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. İkinci bölümde, b-y-n kökünden türeyen beyān, beyyine, tebeyyün, tebyīn ve mübīn gibi kavramların Kur'ân'daki semantik alanları detaylı şekilde ele alınmıştır. Her kavram, geçtiği ayetlerin bağlamı içerisinde değerlendirilmiş; kelimenin ayetlerde üstlendiği anlam yükleri ve Kur'ân'ın dünya görüşü (Weltanschauung) içerisindeki işlevleri analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra, kelimelerin etimolojik kökenleri ile Kur'ân'daki kullanım biçimleri arasındaki ilişki ortaya konmuş ve bu kavramların Kur'ân'ın temel mesajını nasıl şekillendirdiği tartışılmıştır. Çalışmanın sonunda, b-y-n kökünün Kur'ân'da yalnızca sözlük anlamlarıyla sınırlı kalmayan; bilgi aktarımı, hakikat tefriki ve delil sunumu gibi temel işlevler etrafında derinleşen bir kavramsal zenginlik oluşturduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda tez, Kur'ân'daki kavramların hem dilsel hem de bağlamsal bütünlük içerisinde analiz edilmesi gerektiğini vurgulayan bir yaklaşımı temsil etmektedir. Tez Danışmanı: Prof. Dr. Esra GÖZELER Anahtar Kelimeler: Kur'an, Tefsir, Semantik, b-y-n kökü, beyān, beyyine, mubīn, tebyīn. Kabul Edildiği Yıl: 2025