Adölesan dönem akne vulgaris olgularında 13-cis-retinoik asit (isotretinoin) tedavisinin duygudurum ve bilişsel işlevlere etkisi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLAR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞENUR MADEN
Danışman: PELİN KOÇYİĞİT
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: İsotretinoinin çok şiddetli akne vulgaris olgularının yanısıra daha hafif şiddetli olgularda da kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. İsotretinoinin matür merkezi sinir sistemi üzerindeki etkilerini araştıran çalışmalarda, hipokampüs ve prefrontal korteksin retinoik asit etkilerine duyarlı olduğu gösterilmiştir. Duygudurum düzenlenmesindeki önemli rollerine ek olarak bu beyin bölgeleri çeşitli bilişsel işlevlerden sorumludur. Bu durum isotretinoinin bu işlevlere bağımlı olan öğrenme ve bellek üzerine etkisinin olup olmadığı sorusunu akıllara getirmiştir. Akne vulgaris tanısıyla isotretinoin tedavisi en sık adölesan dönemde kullanılmaktadır. Bu dönem erişkinliğe hazırlanan beyin dokusunda da dinamik değişiklikler ile karakterlidir. Bu nedenle öğrenme ve bellek işlevlerine yüksek düzeyde ihtiyaç duyulan adölesan dönemde isotretinoininin bu işlevler üzerine etkisinin aydınlatılması büyük önem taşımaktadır. Çalışmamızda adölesan dönem olgularda isotretinoin tedavisine bağlı bilişsel işlevlerde (yürütücü fonksiyonlar, dikkat, bellek) gelişebilecek değişiklikler ile bu değişikliklerle ilişkilendirilebilecek duygudurum etkilenimlerini değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Adölesan yaş grubunda 55 akne vulgaris hastası isotretinoin (n=38) ve sistemik antibiyotik (n=17) gruplarına dahil edildi. Nöropsikolojik test bataryası ve psikometrik ölçümler ile tedavi öncesinde ve tedavi süresince 3 aylık aralıklarla bilişsel ve duygudurum değerlendirmeleri yapıldı. Bulgular: İki grup arasında cinsiyet dağılımı, yaş ve akne şiddeti açısından farklılık bulunmamaktaydı. İsotretinoin tedavi grubunda Görsel-İşitsel Sayı Dizileri Testi B formu puanlarının tümü, Stroop TBAG formunda Stroop 3,4,5 alt testleri, İz Sürme Testi A ve B formu süresi, Kontrollü Kelime Akıcılığı Testlerinde performans artışı kaydedildi. Kontrol grubunda test sonuçları stabil seyretti. İsotretinoin tedavi grubunda Durumluluk-Sürekli Kaygı Ölçeği puanlarında tedavi ile değişiklik izlenmezken 'Çocuk Depresyon Ölçeği' puanlarında 6. ayda tedavi öncesine göre artış izlendi. Hastaların hiçbiri psikiyatrik muayene ile depresyon tanısını karşılamadı ve tedavi sonlandırılmasına gereksinim görülmedi. Sonuçlar: Adölesan yaş grubunda isotretinoin tedavisi depresyon ölçeği puanlarında bir miktar yükselmeye neden olmakla birlikte, klinik depresyon tanısına götürecek bulgular saptanmamış; diğer taraftan dikkat, bellek ve yürütücü işlevleri kapsayan bilişsel değerlendirmelerde bozulma olmayıp hatta performans artışları saptanmıştır. Bu bulgular literatürde halen mevcut olan az miktarda veriye katkı sağlayacak olup henüz çok bilinmeyenli bir bilmece olan isotretinoinin merkezi sinir sistemi etkilerinin çok yönlü klinik ve laboratuvar çalışmalarla desteklenmesi gerektiğini de ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Akne vulgaris, isotretinoin, yan etkiler, bilişsel işlevler, depresyon