Öğretmenlik mesleği için etik ilkeler ve etik ilkelere ilişkin öğretmen görüşleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, EĞİTİM PROGRAMLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE ORDU
Danışman: CANAY DEMİRHAN İŞCAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada, öğretmenlik mesleği etik ilkelerinin belirlenmesi; bu etik ilkelerden öğretmenler tarafından önemli görülenlerin saptanması; öğretmenler tarafından önemli bulunan etik ilkeler ile cinsiyet, öğrenim durumu, kıdem, okul kademesi, mezun olunan fakülte ve branş arasında farklılık olma durumunun incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmada öğretmenlik meslek etiği ilkelerini belirlemek için ulusal ve uluslararası alan yazın taraması yanında 15 ülkede belirlenmiş olan öğretmenlik meslek etiği ilkeleri incelenerek öğretmenlik mesleği için etik ilkelerin neler olması gerektiği ve etik ilkelerin hangi temalarla ilgili olması gerektiği belirlenmiştir. Etik ilkelere ilişkin belirlenen temalar şunlardır: Eğitim politikası, yasalar ve insan haklarına; topluma; ebeveyn/vasi/ailelere; öğrenciye; mesleğe; meslektaşlara; öğretmen kuruluş/topluluklarına ve değerlere yönelik etik ilkeler. Araştırmada öğretmenlerin önemli buldukları etik ilkeleri belirlemek için, Öğretmenlik Mesleği Etik İlkelerini Belirleme Anketi geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Anket, 2018-2019 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde MEB'e bağlı ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapmakta olan toplam 650 öğretmene uygulanmıştır. Böylece, öğretmen görüşlerine göre önemli bulunan etik ilkeler belirlenebilmiştir. "İnsanlık onuru, manevi ve kültürel değerler bakımından çevresine örnek olur.", "Toplumun dilini ve kültürünü koruma ve geliştirme konusunda öğrencilerine rol model olur.", "Öğrencilerin eğitiminde, okul ve ebeveynlerin karşılıklı sorumluluklarını yerine getirmelerine önem verir.", "Öğrencilerin zihinsel, fiziksel, sosyal, entelektüel, duygusal ve ahlaki gelişimlerini destekler.", "Mesleğe ilişkin bilgi ve becerisini değerlendirerek mesleki gelişimini sürekli olarak desteklemeye çaba gösterir." ve "Meslektaşlarının mesleki duruş ve görüşlerine saygı duyar." etik ilkeleri bulundukları temalarda öğretmenler tarafından önemli görülen etik ilkeler olarak belirlenmiştir. Öğretmenlerin bu bölüme verdikleri yanıtlar sayesinde, ki-kare uyum iyiliği testi yürütülmüş ve öğretmenler tarafından önemli bulunan etik ilkelerin önemli bulunma durumlarının beklenen ve gözlenen değerleri arasındaki fark incelenmiştir. Ki-kare uyum iyiliği testi analizine göre, eğitim politikası, yasalar ve insan haklarına yönelik etik ilkelerden "İnsanlık onuru, manevi ve kültürel değerler bakımından çevresine örnek olur." etik ilkesi ile topluma yönelik uyulması gereken etik ilkelerden "Toplumun dilini ve kültürünü koruma ve geliştirme konusunda öğrencilerine rol model olur." etik ilkesinin önemli bulunma durumunun beklenen ve gözlenen değerleri arasında anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Ki-kare uyum iyiliği analizinde farklılık tespit edilmeyen bu iki etik ilkenin önemli bulunma durumunun beklenen değerlerle uyumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu araştırmada öğretmenlerin önemli buldukları etik ilkelerle belirlenen değişkenler arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını belirlemek için ki-kare bağımsızlık testi yürütülmüştür. Analiz sonucuna göre, "Öğrenciler ve öğretmenler arasındaki, dil, din, ırk, etnik köken, aile statüsü, cinsel yönelim, engellilik durumu gibi bireysel farklılıklara herhangi bir ayrımcılık yapmadan hassasiyetle yaklaşır." ve "Meslektaşlarıyla uyum içinde iş birliği ve dayanışmayı güçlendirmeye çabalar." etik ilkesinin önemli bulunmasıyla cinsiyet arasında anlamlı bir ilişki belirlenmiştir. Etik ilkeleri önemli bulmakla cinsiyet arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakılan diğer etik ilkelerde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. "Öğrencilerin zihinsel, fiziksel, sosyal, entelektüel, duygusal ve ahlaki gelişimlerini destekler." etik ilkesinin önemli bulunmasıyla öğrenim durumu arasında anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Etik ilkeleri önemli bulmakla öğrenim durumu arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığına bakılan diğer etik ilkelerde anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Ayrıca hiçbir etik ilkeyle kıdem, öğretimin gerçekleştirildiği okul kademesi, mezun olunan fakülte ve branş ile etik ilkeleri önemli bulmak arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlar doğrultusunda Türkiye'de öğretmenlik mesleğine ilişkin etik ilkeler önerilmiş, bu ilkeler ve öğretmenlerin önemli gördüğü ilkelerin, öğretmenler tarafından meslekte uygulanması konusunda öğretmenin hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim sürecine yansımasına yönelik öneriler sunulmuştur.