Al2o3 Lüminesans Dozimetrelerin Tanısal Radyoloji Enerji Aralığında Dozimetrik Özelliklerinin İncelenmesi ve Kullanılabilirliğinin Araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Nükleer Bilimler Enstitüsü, Medikal Fizik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: JALIL PAZHUHISH
Danışman: Eren Şahiner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Radyoloji araştırmalarında, radyasyon dozunun dikkatli ölçülmesi/takibi için farklı türlerde aktif ya da pasif dozimetreler kullanılmakta olup termolüminesans (TL) ve optik uyarmalı lüminesans (OSL) dozimetreler bunların içerisinde yaygın olarak kullanılan dozimetre türleridir. Termolüminesans dozimetreler yüksek lüminesans verimleri, yüksek hassasiyete sahip olması, küçük boyutları ve kolayca kullanılabilirliği gibi özelliklere sahip olduğu için radyolojide doz ölçüm ve değerlendirilmesinde sıkılıkla kullanılmaktadır. Bu tez çalışmasında, yüksek hassasiyetli α-Al2O3:C termolüminesans dozimetrelerin, kinetik parametreleri (aktivasyon enerjisi E, frekans faktörü s ve kinetik mertebe b) hem sayısal (dekonvolüsyon) hem de deneysel olarak başlangıçtaki artış yöntemi, kesikli ışıma eğrisi ve farklı ısıtma hızları yöntemi gibi farklı yöntemlerle incelenmiştir. Kalibrasyon kısmında, 137Cs gama kaynağı ve kalibrasyon X-ışın cihazı kullanılarak dozimetreler farklı enerjilerde kalibre edilmiştir. Element düzeltme faktörü (ECC), okuyucu kalibrasyon faktörü (RCF) her kaynak ve enerji için ayrı ayrı hesaplanmış olup yüksek doz ve yüksek enerjide ECC faktörün sapmasının düşük doz ve düşük enerjiye göre daha fazla olduğu gözlenmiştir. Ayrıca Thermo Model 2210 cihazındaki 90Sr/90Y beta kaynağı, 137Cs gama kaynağı referans alınarak kalibre edilmiştir. Işık hassasiyeti deneylerinde dozimetrelerin lüminesans davranışları, gün ışığı, sterilizasyon UV-C cihazı, floresan lambaları, mavi ve kırmızı LED ışık kaynakları gibi farklı doğal ve yapay kaynaklar altında incelenmiştir. Bununla birlikte, Thermo Model 2210 ve Elsec cihazlarının alt taşı olarak, Kâğıt, Plastik, Al, Çelik, Cu, Pirinç, Zn, Pb gibi 1 mm kalınlıkta farklı malzemeler dozimetrelerin altına konularak hesaplanan doz değerine bu malzemelerin geri saçılma etkisi incelenmiştir. Ayrıca bu malzemelerin kullanılan cihazlarda dozimetrelerin üzerinde konularak beta kaynakların verdiği enerjiye göre zırhlama etkileri de araştırılmıştır. α-Al2O3:C dozimetrelerin tanısal radyoloji enerji aralıklarında dozimetrik olarak kullanılabilirliği incelenmiştir. Bu amaçla, dozimetrelerin sönüm, tekrarlanabilirlik, doz-cevap, enerji cevabı, minimum dedekte edilebilen doz değeri ve bu dozimetreler için ön ısıtma sıcaklığı araştırılmıştır. Doz cevap kısmında kalibrasyon X-ışın cihazı ile verilen ve teşhis amaçlı olarak yaygın kullanılan 3 farklı enerji (60, 80 ve 100 kVp) kullanılarak incelenmiştir.