Türkiye's legal perspective on the Ukraine-Russia War in the context of the Montréux Convention
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizcilik, Ulaştırma Hukuku Ve Siyaseti Abd, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: YAĞMUR AYŞE SELÇUK
Danışman: Kübra Var Türk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ukrayna ve Rusya arasında devam etmekte olan savaş, Karadeniz bölgesindeki jeopolitik gerilimi tırmandırarak 1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin yeniden değerlendirilmesine yol açmıştır. Bu belge, Türk Boğazlarından gemi geçişlerini düzenleyen yasal çerçeveyi belirlemektedir. Bu Sözleşmenin birincil uygulayıcısı olan Türkiye, özellikle uluslararası hukuk yükümlülükleri ile ulusal stratejik çıkarlarını dengeleme konusunda kritik hukuki ve diplomatik zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu çalışma, Montrö Boğazlar Sözleşmesi bağlamında Türkiye'nin sorumluluklarına ve takdir yetkisine odaklanarak, Türkiye'nin Ukrayna-Rusya savaşına ilişkin hukuki bakış açısını incelemektedir. Tez, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin kapsamlı tarihsel ve hukuki analizi ile başlamakta, Lozan Barış Anlaşması'nın Boğazlara ilişkin hükümleri ve BMDHS gibi diğer kayda değer uluslararası denizcilik anlaşmaları ile karşılaştırmaktadır. Sözleşme'nin hükümlerinin Ukrayna-Rusya savaşı bağlamında incelenmesinin ardından, hem savaşan hem de tarafsız devletler için sonuçları hakkında kapsamlı bir bilgi sağlanması amaçlanmaktadır. Bu tez Türkiye'nin dış politika yöntemini incelemektedir, zira Türkiye'nin çatışmaya ilişkin hukuki görüşü daha geniş diplomatik ve güvenlik mülahazalarıyla iç içe geçmiştir. Çalışma, Türkiye'nin NATO yükümlülükleri, bölgesel güvenlik krizleri ve Ukrayna ve Rusya ile ekonomik bağlantıları arasında kurduğu dengeyi analiz etmektedir. Çatışmanın ortaya çıkardığı hukuki zorluklara verilen tepkilerin analizi yoluyla, çalışma Türkiye tarafından alınan tedbirlerin savaş zamanında Montréux Sözleşmesi'nin kullanılması için bir emsal teşkil edip etmediğini belirlemektedir. Doktriner bir hukuk metodolojisi kullanan bu çalışma, antlaşma metinlerini içeren birincil kaynakları, deniz hukuku ve uluslararası çatışma düzenlemelerine ilişkin ikincil literatürle sentezlemektedir. Türk Boğazları ile ilgili tarihsel ihtilaflara ilişkin vaka çalışmaları, Türkiye'nin mevcut bakış açısını şekillendiren hukuki emsaller hakkında daha fazla bilgi sağlamaktadır. Sonuçlar, Montréux Sözleşmesi gibi hukuki çerçevelerin günümüz jeopolitik krizlerinde nasıl uygulanabileceğinin anlaşılmasına katkıda bulunmakta ve Türkiye'nin bölgesel istikrarın korunması ve uluslararası hukukun desteklenmesindeki rolüne ilişkin önemli bir değerlendirme sunmaktadır. Bu tez, Türkiye'nin hukuki sorumluluklarını daha geniş dış politika zorunlulukları içinde bağlamsallaştırarak, Karadeniz bölgesinde deniz hukuku ve küresel güvenlik arasındaki kesişimi kapsamlı bir şekilde analiz etmektedir. Aynı şekilde, silahlı çatışma koşullarında stratejik su yollarının yönetiminde gelecekteki hukuki ve diplomatik gelişmeler için potansiyel yolları belirlemektedir. Anahtar Kelimeler: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Türk Boğazları, Ukrayna-Rusya Savaşı, Uluslararası Deniz Hukuku.